Το «δέον» και το «είναι» – «Μεγαλύτερη η ύφεση στο τρίτο τρίμηνο»

Το «δέον» και το «είναι»

Το ζήτημα με την Επιτροπή Δεοντολογίας που εισηγήθηκε ο Αλέξης Τσίπρας δεν είναι αν θα λειτουργεί αυτεπαγγέλτως ή κατόπιν προσφυγών, αλλά εάν το αυτεπάγγελτο θα είναι, τρόπον τινά, «προσφευγμένο» άνωθεν, ή εάν οι τυχόν προσφυγές θα είναι (αυτεπ)αγγελλόμενες εκείθεν.

Και για να τελειώνουμε με τα λογοπαίγνια: ένα υπήρξε το μαντρί – από εποχής Αβέρωφ. Το θέμα είναι αν ο βοσκός (δεοντολογικά) οφείλει να είναι αυτεπαγγέλτως λύκος.

ΥΓ.: Μια πρόταση: Ο Πολάκης επικεφαλής της επιτροπής, ως «είναι» του «δέοντος». (Για την Τζάκρη, ακριβώς το αντίστροφο. Θέλει συζήτηση;)

«Μεγαλύτερη η ύφεση στο τρίτο τρίμηνο»
Τα επεκτατικά μέτρα δεν πρέπει να περιοριστούν σε μεταβιβάσεις και φοροαπαλλαγές αλλά και σε δημόσια κατανάλωση και επένδυση, καθώς τα τελευταία έχουν ισχυρότερη επίδραση στο ΑΕΠ. Ταυτόχρονα πρέπει να διασφαλιστούν τα εισοδήματα όσων μείνουν άνεργοι, προκειμένου να καλύπτουν τις βασικές τους ανάγκες, και να τους παρασχεθούν εκπαίδευση και κατάρτιση με νέες γνώσεις και δεξιότητες, ώστε να ξαναβρούν εργασία.

Βαθύτερη θα είναι η ύφεση στο τρίμηνο και συνολικά για το 2020, σύμφωνα με τον επικεφαλής του Γραφείου Προϋπολογισμού στη Βουλή Φραγκίσκο Κουτεντάκη. Σε συνέντευξή του στην «Εφ.Συν.» ο πρώην γενικός γραμματέας Δημοσιονομικής Πολιτικής στο υπουργείο Οικονομικών εκτιμά ότι η βουτιά στο ΑΕΠ θα είναι μεγαλύτερη στο τρίτο τρίμηνο εξαιτίας της επίδρασης του εξωτερικού τομέα και κυρίως του τουρισμού.

Σύμφωνα με τον ίδιο, προτεραιότητα έχουν οι άνεργοι για να ξαναβρούν τον δρόμο προς την αγορά εργασίας, ενώ το φάρμακο για την ανάταξη κρύβεται στις δημόσιες επενδύσεις, στην κατανάλωση και στους επιπλέον πόρους σε Υγεία και Παιδεία. Ο κ. Κουτεντάκης υποστηρίζει ότι οι μεταρρυθμίσεις που προτείνει η ομάδα Πισσαρίδη αποτελούν μια καλή μαγιά για την εκκίνηση ενός διαλόγου για τα προβλήματα στην οικονομία, πλην όμως οι προτάσεις δεν παύουν να εμπεριέχουν «οικονομικό και πολιτικό κόστος». Επίσης, για να προχωρήσουν, απαιτείται «πολιτική και κοινωνική συναίνεση».

• Στην τελευταία σας έκθεση δεν δείχνετε να συμμερίζεστε την αισιοδοξία της κυβέρνησης και αφήνετε να εννοηθεί ότι η ύφεση θα είναι χειρότερη από τις αρχικές προβλέψεις. Κάτι παρόμοιο λέει και η ΤτΕ. Ποια είναι η εκτίμησή σας για το τρίτο τρίμηνο;

Στην ειδική έκθεση για τις οικονομικές συνέπειες του Covid-19 που δημοσιεύσαμε τον Απρίλιο εξετάσαμε διαφορετικά σενάρια μέσω του οικονομετρικού υποδείγματος NIGEM και προβλέψαμε μια ύφεση μεταξύ 8,5% και 9,4% για το σύνολο του 2020. Δεν έχουμε κάνει ακόμη εκτίμηση με τα νεότερα δεδομένα, λόγω της ρευστότητας της κατάστασης, ωστόσο για το τρίτο τρίμηνο αναμένουμε λίγο μεγαλύτερη ύφεση από ό,τι στο δεύτερο, εξαιτίας της επίδρασης του εξωτερικού τομέα, κυρίως του τουρισμού.

Σημειώνουμε ότι η ύφεση 15,2% του δευτέρου τριμήνου ήταν οριακά μεγαλύτερη από το 13,7% που είχαμε προβλέψει, γεγονός που, σε συνδυασμό με τη μικρή ύφεση του πρώτου τριμήνου και την αναθέρμανση της πανδημίας στο τρίτο, προδικάζει μεγαλύτερη ύφεση για το σύνολο του έτους.

Θέλω, ωστόσο, να επισημάνω ότι τόσο οι μακροοικονομικές όσο και οι δημοσιονομικές συνέπειες είναι διαχειρίσιμες σε βραχυπρόθεσμο ορίζοντα. Η αναστολή των δημοσιονομικών δεσμεύσεων για την Ελλάδα και ολόκληρη την ευρωζώνη επιτρέπει την άσκηση επεκτατικής πολιτικής, ενώ τα ειδικά μέτρα της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας επιτρέπουν τη χρηματοδότηση αυτής της πολιτικής, διατηρώντας χαμηλά το κόστος δανεισμού του Δημοσίου.

Το ζητούμενο είναι να αξιοποιηθούν αποτελεσματικά αυτές οι ευνοϊκές συνθήκες και να προετοιμαστεί η ελληνική οικονομία να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις που θα εμφανιστούν μεσοπρόθεσμα.

• Ενα βασικό ερώτημα είναι πόσο χρόνο θα χρειαστεί η οικονομία για να συνέλθει, μετά το τέλος της πανδημίας. Αρκεί το «πακέτο μέτρων» της Θεσσαλονίκης, ώστε να πετύχουμε το V της ανάκαμψης;

Οι αρχικές εκτιμήσεις για ανάκαμψη της μορφής V τόσο για την ελληνική όσο και για την παγκόσμια οικονομία στηρίζονταν στην εκτίμηση ότι η ύφεση, όσο βαθιά και αν ήταν σε κάθε χώρα, θα είχε σύντομη διάρκεια και οι οικονομίες θα επέστρεφαν σχετικά γρήγορα στην προηγούμενη κατάσταση. Ωστόσο, δεν φαίνονται να εξελίσσονται έτσι τα πράγματα. Αφενός βλέπουμε ένα δεύτερο κύμα εξάπλωσης του Covid-19 που πιέζει για την επιβολή νέων περιοριστικών μέτρων και αφετέρου οι οικονομίες –και ιδιαίτερα οι αγορές εργασίας– παρουσιάζουν φαινόμενα υστέρησης και αργής επαναφοράς στην προηγούμενη ισορροπία.

Για την ελληνική οικονομία, η γνώμη του Γραφείου μας είναι ότι τα επεκτατικά μέτρα δεν πρέπει να περιοριστούν σε μεταβιβάσεις και φοροαπαλλαγές αλλά και σε δημόσια κατανάλωση και επένδυση, καθώς τα τελευταία έχουν ισχυρότερη επίδραση στο ΑΕΠ. Ταυτόχρονα πρέπει να διασφαλιστούν τα εισοδήματα όσων μείνουν άνεργοι, προκειμένου να καλύπτουν τις βασικές τους ανάγκες και να τους παρασχεθούν εκπαίδευση και κατάρτιση με νέες γνώσεις και δεξιότητες, ώστε να ξαναβρούν εργασία.

• Υπάρχουν δημοσιονομικά περιθώρια για την ενίσχυση/θωράκιση κρίσιμων τομέων, όπως είναι η Υγεία και η Παιδεία ή έχουμε πιάσει ταβάνι;

Οι δημοσιονομικοί πόροι είναι εξ ορισμού περιορισμένοι και το ερώτημα είναι πού θα δοθεί προτεραιότητα. Στις συνθήκες που βρίσκεται η χώρα μας, το ερώτημα εκφράζεται στην κατανομή των διαθέσιμων περιθωρίων μεταξύ μείωσης των φορολογικών βαρών ή αναβάθμισης των δημόσιων αγαθών.

Οσον αφορά το δεύτερο, πιστεύουμε ότι μια αύξηση των δημοσίων δαπανών για την υγεία όχι μόνο θα βοηθήσει άμεσα στον περιορισμό της ύφεσης και την ταχύτερη επαναφορά της οικονομίας σε κανονικά επίπεδα, αλλά θα βελτιώσει τις συνθήκες ζωής του συνολικού πληθυσμού σε μακροχρόνιο ορίζοντα. Το ίδιο ισχύει σε έναν βαθμό και για την Παιδεία. Βραχυπρόθεσμα, όσο παραμένει η απειλή του Covid-19, θα επιτρέψει την ασφαλέστερη λειτουργία των σχολείων και των πανεπιστημίων, ενώ μακροπρόθεσμα θα βελτιώσει τις ικανότητες των εργαζομένων και της οικονομίας συνολικά.

• Οι προτάσεις της επιτροπής Πισσαρίδη μπορούν να κάνουν τη διαφορά και να συμβάλουν στη μέγιστη αξιοποίηση των πόρων και των δανείων του Ταμείου Ανάκαμψης;

Αναμφισβήτητα, οι προτάσεις αποτελούν μια καλή βάση για να ξεκινήσει ένας ουσιαστικός δημόσιος διάλογος για να αντιμετωπιστούν τα διαχρονικά διαρθρωτικά προβλήματα της ελληνικής οικονομίας. Φυσικά, οι προτάσεις εμπεριέχουν οικονομικό και πολιτικό κόστος και για να προχωρήσουν πρέπει να προκύψουν οι αναγκαίες πολιτικές και κοινωνικές συναινέσεις.

Στη δική μας έκθεση καταθέτουμε κάποιες παρατηρήσεις για τις προτεινόμενες μεταρρυθμίσεις, θέλω, ωστόσο, να υπερθεματίσω στην πρόταση για την παροχή πλήρους προσχολικής εκπαίδευσης, καθώς όχι μόνο θα βελτιώσει τις δεξιότητες των παιδιών αλλά θα επιτρέψει στις μητέρες τους να εντάσσονται στην αγορά εργασίας με καλύτερους όρους.

• Φαίνεται να υπάρχει σύγχυση στην κυβέρνηση σχετικά με τις αντοχές της ελληνικής οικονομίας σε ενδεχόμενη καθολική καραντίνα. Το Γραφείο Προϋπολογισμού της Βουλής έχει δική του εκτίμηση για το θέμα; Αν ναι, την έχει κοινοποιήσει στην κυβέρνηση;

Οι εκτιμήσεις του Γραφείου μας αφορούν τις μακροοικονομικές και δημοσιονομικές παραμέτρους. Δεν κάνουμε εκτιμήσεις για διαφορετικά σενάρια υγειονομικών μέτρων, καθώς είναι αναρίθμητοι οι πιθανοί συνδυασμοί έντασης και διάρκειας τέτοιων μέτρων.

• Ποιες θα ήταν κατά τη γνώμη σας οι ρεαλιστικές προβλέψεις για τα βασικά δημοσιονομικά μεγέθη (έλλειμμα, ανάπτυξη, χρέος) το 2021; Το νέο εξοπλιστικό-αμυντικό πρόγραμμα θα μεγεθύνει τις επιπτώσεις στο δημοσιονομικό έλλειμμα;

Δεν έχουμε κάνει αυτή τη στιγμή πρόβλεψη για το 2021, καθώς δεν έχει κατατεθεί ακόμη ο προϋπολογισμός. Το εξοπλιστικό-αμυντικό πρόγραμμα δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί, αλλά σε κάθε περίπτωση οι δημοσιονομικές του επιπτώσεις θα κατανεμηθούν σε μια μακρά περίοδο ετών. Συνεπώς, οπωσδήποτε θα επιβαρύνει το δημοσιονομικό αποτέλεσμα, αλλά αυτό δεν θα συμβεί άμεσα.

• Η πορεία του ΑΕΠ εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την κατανάλωση. Με δεδομένη τη συρρίκνωση των εισοδημάτων λόγω και της πανδημίας ποιο θεωρείτε ότι πρέπει να είναι το αντίβαρο;

Η μείωση των ιδιωτικών δαπανών πρέπει να αντισταθμιστεί, στον βαθμό που είναι εφικτό, από τις δημόσιες δαπάνες. Ομως ούτε οι μεταβιβάσεις ούτε οι αναστολές φόρων αποτελούν δαπάνες με τη μακροοικονομική έννοια του όρου, δηλαδή δεν προσμετρώνται στο ΑΕΠ. Οπως σας είπα παραπάνω, η δημοσιονομική επέκταση πρέπει να περιλαμβάνει περισσότερα μέτρα δημόσιας κατανάλωσης και επένδυσης.

• Μετά τον Ρέγκλινγκ, ήρθε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή να επιβεβαιώσει τις μεγάλες καθυστερήσεις στην έκδοση των εκκρεμών συντάξεων. Μήπως τελικά η άρνηση της διοίκησης του ΕΦΚΑ να παράσχει στοιχεία δεν ήταν και τόσο «τεχνικά» αθώα;

Στις τριμηνιαίες εκθέσεις δημοσιεύουμε τα στοιχεία των εκκρεμών αιτήσεων συνταξιοδότησης και της εκτιμώμενης δαπάνης τους, όπως μας τα παρέχει ο ΕΦΚΑ. Αυτό δεν συνέβη στην τελευταία έκθεση, αφού ο ΕΦΚΑ δεν μας απέστειλε τα στοιχεία, παρά τα επανειλημμένα αιτήματά μας. Γι’ αυτό και δημοσιοποιήσαμε το πρόβλημα, όπως άλλωστε προβλέπουν οι συστάσεις του ΟΟΣΑ για τους Ανεξάρτητους Δημοσιονομικούς Θεσμούς αλλά και το ισχύον νομικό πλαίσιο. Μετά τη δημοσίευση της έκθεσης, λάβαμε επιστολή από το ΕΦΚΑ με την οποία δεσμεύτηκε να αποστείλει τα στοιχεία μέχρι τέλος Σεπτεμβρίου, συνεπώς αναμένουμε να τα λάβουμε εντός της εβδομάδας.

• Η έκθεσή σας θα παρουσιαστεί στη Βουλή; Αν δεν κάνω λάθος, η τελευταία παρουσίασή σας ήταν τον Μάρτιο;

Οι τριμηνιαίες εκθέσεις του Γραφείου μας παρουσιάζονται σε συνεδρίαση της Ειδικής Επιτροπής του Απολογισμού και του Γενικού Ισολογισμού του Κράτους και Ελέγχου της Εκτέλεσης του Προϋπολογισμού του Κράτους. Πράγματι, η προηγούμενη έκθεση (α΄ τριμήνου 2020) δεν παρουσιάστηκε, φαντάζομαι λόγω της γενικότερης αναστάτωσης που προκάλεσαν τα περιοριστικά μέτρα της πανδημίας. Για την τελευταία έκθεση δεν έχει οριστεί ακόμα ημερομηνία παρουσίασης, αλλά ελπίζω να γίνει σύντομα.