Ο ρόλος του Τζο Μπάιντεν και των ΗΠΑ στην Ανατολική Μεσόγειο

Μετά την εκλογή του Τζο Μπάιντεν ως 46ου προέδρου των ΗΠΑ, εύλογα το ελληνικό κοινό αναρωτιέται για τις επιπτώσεις αυτής της αλλαγής στη χάραξη αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής στην περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου και για το αν οι ΗΠΑ θα επανέλθουν στο ρόλο του παγκόσμιου αστυνόμου

Ποιές θα πρέπει να είναι οι προσδοκίες στην άσκηση εξωτερικής πολιτικής μετά την εκλογή του Τζο Μπάιντεν είναι ένα ερώτημα που απασχολεί πολύ τις διαφιλονικούμενες περιοχές ειδικά όπως αυτή της Ανατολική Μεσογείου.

Για πολλούς αναλυτές θα χρειαστεί τουλάχιστον ένα 4μηνο για να έχουμε τα πρώτα δείγματα σχετικά με την εξωτερική πολιτική που θα ακολουθήσει ο Μπάιντεν. Εξάλλου ακόμα δεν έχει επισημοποιηθεί το επιτελείο και οι στενοί συνεργάτες που θα τον πλαισιώνουν. Κυρίως, όμως, ο αντίπαλός του, ο Τραμπ δεν έχει επίσημα παραδεχτεί την ήττα του και ενεργοποιεί δικαστικούς μηχανισμούς για την επανα-καταμέτρηση των ψήφων στην Πενσυλβάνια.

Το μόνο σίγουρο προς το παρόν είναι ότι ο Μπάιντεν θα έρθει αντιμέτωπος με μια πολύ δύσκολη πρόκληση, να διαχειριστεί δηλαδή στο εσωτερικό των ΗΠΑ μια κοινωνία της οποίας ο διχασμός βαθαίνει ολοένα και περισσότερο. Ειδικά αν αναλογιστεί κανείς ότι ο Τραμπ σε αυτές τις εκλογές πήρε 8 εκατομμύρια περισσότερες ψήφους.

Έπισης, ένα άλλο ζήτημα για το οποίο δε διαφαίνεται ότι η διοίκηση του Μπάιντεν θα αλλάξει ριζικά στροφή στην αντιμετώπισή του είναι οι σχέσεις ΗΠΑ-Κίνας. Θα υπάρξει μια συνέχεια δηλαδή στα ήδη καυτά ζητήματα, όπου η ουσία θα παραμένει ίδια, αλλά η πλειοψηφία του κόσμου ευελπιστεί ότι ο διάλογος και οι διαπραγματεύσεις θα γίνονται με πιο πολιτισμένους όρους υπό την προεδρία Μπάιντεν αυτή τη φορά.

Εκτιμάται ότι ο Τζο Μπάιντεν κατά την προεδρική του θητεία θα είναι πολυ επικεντρωμένος στην άσκηση εξωτερικής πολιτικής, σε σημείο που διάφοροι σχολιαστές τον βάζουν στην ίδια θέση με το H.W. Bush. Εϊναι δηλαδή ένα πολιτικό πρόσωπο των ΗΠΑ που τον ενδιαφέρει πολύ η εξωτερική πολιτική και πιθανότατα η επιστροφή των ΗΠΑ στην παγκόσμια ηγεσία. Σε αντίθεση με τον προκάτοχό του Τραμπ και την πολιτική του απομονωτισμού, η εξωτερική πολιτική που θα ασκηθεί από το Μπάιντεν θεωρητικά θα είναι προβλέψιμη και αξιόπιστη, με σεβασμό στους συμμάχους. (Πιο πρόσφατο και χαρακτηριστικό παράδειγμα ήταν η επί Τραμπ απόσυρση των αμερικανικών στρατιωτικών δυνάμεων στα συριο-τουρκικά σύνορα που έπληξε τους Κούρδους πρώην συμμάχους των ΗΠΑ).

Ωστόσο τα κρίσιμα εσωτερικά ζητήματα που οι ΗΠΑ οφείλουν να διαχειριστούν, σύμφωνα με διάφορες αναλύσεις, θα αποτρέψουν την επιστροφή τους στη θέση του παγκόσμιου ηγέτη ή ακόμα και αστυνόμου. 

Τα αμερικανικά συμφέροντα στην περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου

Η ελλάτωση της αμερικανικής παρουσίας στην περιοχή μαζί με την ταυτόχρονη ανικανότητα της ΕΕ να παίξει έναν πιο ενεργητικό ρόλο έχουν δημιουργήσει ένα κενό εξουσίας το οποίο “παλιές αυτοκρατορίες” όπως η Ρωσία και η Τουρκία θέλουν να καλύψουν. 

Την ίδια στιγμή και σε επίπεδο γεωπολιτικών συσχετισμών και ενεργειακής διπλωματίας, η συμμαχία Ελλάδας-Κύπρου-Ισραήλ-Αιγύπτου παγιώνεται με τον αγωγό East Med Gas.

Ωστόσο, ο πολύ περιορισμένος ρόλος της ΕΕ στην περιοχή αντανακλάται και στη στάση της Γερμανίας και της Γαλλίας απέναντι στην Τουρκία σχετικά με τις πρόσφατες επαναλαμβανόμενες θαλάσσιες παραβιάσεις στον ελληνικό χώρο.

Η Τουρκία παρουσιάζεται ως η κατ εξοχήν αποσταθεροποιητική δύναμη στην περιοχή. Με bullying συμπεριφορές απέναντι στις γειτονικές της χώρες και με ξεκάθαρα χαρακτηριστικά ενός αυταρχικού κράτους  στο εσωτερικό της που παραβιάζει σωρηδόν τα ανθρώπινα δικαιώματα. Προκύπτει επομένως η ανάγκη να υπάρξει μια ενιαία και συγκροτημένη στάση της ΕΕ απέναντι της.  

Μια μεγάλη πλειοψηφία ειδικών αναλυτών θεωρεί ότι η παρουσία της Τουρκίας στο ΝΑΤΟ είναι ωφέλιμη για την Ελλάδα γιατί εκμηδενίζει τις πιθάνοτητες ευθείας πολεμικής αντιπαράθεσης. Από την άλλη, η Τουρκία είναι μια χώρα που χτίζει προσωρινές και “εύκαμπτες” συμμαχίες, που αν και μέλος του ΝΑΤΟ αγοράζει S 400 από τη Ρωσία. Αν το ΝΑΤΟ και η ΕΕ δεν οριοθετήσουν τις κόκκινες γραμμές που η Τουρκία δεν πρέπει να παραβεί, τότε διαρκώς και οι δύο αυτοί σχηματισμοί θα υπαναχωρούν μπροστά στις τουρκικές απαιτήσεις.

Ο Μπάιντεν δε θα ασχοληθεί τόσο με τα ζητήματα της Ανατολικής Μεσογείου αν η ΕΕ απουσιάζει. Η περιοχή άπτεται των ζωτικών του συμφερόντων κυρίως στα πλαίσια του ΝΑΤΟ, ενώ υπενθυμίζεται ότι η Γαλλία έχει αρχίσει να υποτιμά το ρόλο και την επιρροή του ΝΑΤΟ στα γεωπολιτικά παιχνίδια με σκοπό την ακηδεμόνευτη χάραξη ευρωπαϊκής εξωτερικής πολιτικής (βλ. άρθρο Μακρόν για το ΝΑΤΟ ως εγκεφαλικό νεκρό στον Economist). Την ίδια ώρα η καταστάση στον Ειρηνικό Ωκεανό με την ανερχόμενη δύναμη της Κίνας οξύνεται, και για τις ΗΠΑ θα τεθούν αναπόφευκτα κάποιες προτεραιότητες.