Η «εξίσωση της επιθυμίας» και ο Τραμπ… Τάσος Τσακίρογλου

Η «εξίσωση της επιθυμίας» και ο Τραμπ

Οι τρεις μεταπολεμικές δεκαετίες σηματοδότησαν το κλείσιμο του χάσματος ανάμεσα στην επιθυμία και στην εκπλήρωσή της. Μια εποχή καταναλωτικής ευμάρειας και πλήρους απασχόλησης εξασφάλιζε για τη μεγάλη κοινωνική πλειοψηφία (συμπεριλαμβανομένων των εργατικών στρωμάτων) ότι ο χρόνος ανάμεσα στην επιθυμία (το καταναλωτικό προϊόν) και στην εκπλήρωσή της (απόκτηση του προϊόντος) έτεινε σχεδόν στο μηδέν.

Το αίσθημα της ευφορίας, της κοινωνικής δικαίωσης, της προσωπικής ανάπτυξης και προόδου πλημμύριζε τον κόσμο και το κάθε άτομο ξεχωριστά, το οποίο μπορούσε πλέον να ελπίζει στην κοινωνική άνοδο και την προσωπική άνθηση.

Η αλλαγή των συνθηκών μετά το 1975, με τις πετρελαϊκές κρίσεις, την αποσύνδεση του δολαρίου από τον χρυσό και ό,τι αυτά συνεπάγονταν, σηματοδότησε ένα παγκόσμιο σοκ και την απαρχή μιας αντίστροφης πορείας με τη σταδιακή επικράτηση του ριγκανισμού και του θατσερισμού. Οι ιδιωτικοποιήσεις, το ψαλίδισμα της δύναμης των συνδικάτων, η ανεργία, η ανασφάλεια για το μέλλον και τις συντάξεις έγιναν ο κανόνας.

Σαράντα χρόνια μετά οι ανισότητες εισοδήματος και πλούτου έχουν γίνει γιγάντιες σε όλο τον κόσμο, η κοινωνική κινητικότητα λειτουργεί σχεδόν αποκλειστικά προς τα κάτω για την κοινωνική πλειοψηφία και η «εξίσωση της επιθυμίας» που περιγράψαμε παραπάνω λειτουργεί μόνο για το 1% του παγκόσμιου πληθυσμού.

Επιπλέον εδώ και τριάντα χρόνια έχει εκλείψει και το όραμα του «υπαρκτού σοσιαλισμού», το οποίο, με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, στήριζε ψυχολογικά εκατομμύρια ανθρώπους ως «ορίζοντας της προσμονής» και πολιτικό όραμα. Να μην ξεχνάμε ότι σε μεγάλο μέρος του πληθυσμού (λόγω χριστιανισμού και όχι μόνο) είναι εμπεδωμένο ένα αίσθημα μεσσιανισμού και προσδοκίας μιας καλύτερης ζωής.

Πλέον ζούμε μιαν άλλη εξίσωση, αυτή της «ματαιωμένης επιθυμίας», με τον χρόνο ανάμεσα στο «επιθυμώ» ή το «θέλω να κάνω» και στην ικανοποίησή τους να τείνει στο άπειρο. Σαράντα χρόνια ματαιωμένης επιθυμίας και διαψευσμένων ελπίδων έχουν συσσωρεύσει ένα τεράστιο ψυχολογικό φορτίο σε δισεκατομμύρια ανθρώπους, οι οποίοι αναζητούν τον υπεύθυνο που πήρε από τα χέρια τους το Ιερό Δισκοπότηρο της εκπληρωμένης επιθυμίας.

Σ’ αυτήν την πυριτιδαποθήκη της ματαίωσης απειλούν να βάλουν φωτιά ηγέτες σαν τον Ντόναλντ Τραμπ. Τι υπόσχονται στον κόσμο; «Θα ξανακάνω την Αμερική μεγάλη», «θα φέρω πίσω τις δουλειές που έφυγαν για την Κίνα», «θα πολεμήσω το κατεστημένο», «θα αντιμετωπίσω τα διεφθαρμένα ΜΜΕ», «θα αποκαλύψω τη συνωμοσία που μας κρατά πίσω».

Σε περσινή του συνέντευξή στο Fox News, ανακοινώνοντας ότι θα ξανακατέβει υποψήφιος, ο Τραμπ δήλωσε: «Ξέρω να νικάω τους αντιπάλους και να κερδίζω… Δεν έχουμε νίκες πλέον. Κάποτε νικούσαμε, όμως όχι πλέον. Πότε ήταν η τελευταία φορά που είδατε να νικάμε, ας πούμε την Κίνα στον εμπορικό πόλεμο; Μας σκοτώνουν».

Ο Τραμπ λέει στους Αμερικανούς ότι ο ίδιος είναι γεννημένος νικητής και ότι θα τους οδηγήσει σε νέες ένδοξες νίκες. Και τι τους μεταδίδει; Το μήνυμα ότι «ο νικητής τα παίρνει όλα». Δεν υπάρχει δεύτερη θέση.

Αυτό που χρειάζεται να ξανακερδίσουμε είναι το αίσθημα ασφάλειας και ικανοποίησης της επιθυμίας -με την ευρύτερη έννοια- γιατί διαφορετικά θα κυριαρχήσει το αίσθημα της ματαιωμένης επιθυμίας και ελπίδας, ιδανικό υπόστρωμα του φασισμού, του ρατσισμού και της κοινωνικής αντίδρασης. Ο Τραμπ -και κάθε Τραμπ- είναι μόνο το σπίρτο που απειλεί να βάλει φωτιά σε μια ήδη γεμάτη πυριτιδαποθήκη.

Ολοκαύτωμα με ονοματεπώνυμα… Τάσος Τσακίρογλου |