Αρτεμίζια Τζεντιλέσκι: Η ιστορία και τα έργα της φεμινίστριας ζωγράφου του 17ου αιώνα

Πορτρέτο της Αρτεμίζια Τζεντιλέσκι (c. 1623–26) από τον ζωγράφο Simon Vouet. © Fondazione Pisa

Πορτρέτο της Αρτεμίζια Τζεντιλέσκι (c. 1623–26) από τον ζωγράφο Simon Vouet. © Fondazione Pisa

Η Αρτεμίζια Τζεντιλέσκι έμεινε στην ιστορία ως μία από τις πρώτες φεμινίστριες και πρωτοπόρες ζωγράφους του ιταλικού μπαρόκ.

Η Αρτεμίζια Τζεντιλέσκι ήταν μία ζωγράφος που παρέμεινε «άγνωστη» στον καλλιτεχνικό κόσμο για τουλάχιστον τρεις αιώνες μετά την γέννηση της, μέχρι που ο ακαδημαϊκός Ρομπέρτο Λόνγκι «ανακάλυψε» τα έργα της το 1916 και την σύστησε στον σύγχρονο κόσμο.

Μπορεί τα έργα της να ανακαλύφθηκαν μόλις τον προηγούμενο αιώνα, η Αρτεμίζια, όμως, ήταν μία γυναίκα που έγραψε ιστορία στην εποχή της, τόσο για την ζωή της όσο και για την τέχνη της. Ήταν η πρώτη γυναίκα που έγινε δεκτή στην Accademia delle Arti del Disegno (Ακαδημία των Τεχνών και της Ζωγραφικής), ακολουθώντας τα βήματα του Μιχαήλ Άγγελου, του Bronzino και πολλών άλλων θρυλικών ζωγράφων.

Σήμερα, τα έργα της γίνονται ανάρπαστα στις πιο διάσημες δημοπρασίες του κόσμου, έχοντας αξία πολλών εκατομμυρίων δολαρίων, καθώς πολλοί την θεωρούν μία από τις καλύτερες ζωγράφους του μπαρόκ, μαζί με τον Καραβάτζο. Παράλληλα, αναγνωρίζεται ως μία από τις πρώτες φεμινίστριες. Τα έργα της έχουν γίνει σύμβολο του κινήματος #MeToo, καθώς μέσα από αυτά αποτυπώνεται η αντίστασή της στην πατριαρχική καταπίεση.

Το γεγονός που στιγμάτισε την Artemisia – αλλά δεν την σταμάτησε

Η Αρτεμίζια Τζεντιλέσκι γεννήθηκε στην Ρώμη το 1593. Ο πατέρας της Οράτσιο Τζεντιλέσκι ήταν γνωστός ζωγράφος, και έμαθε όλα τα παιδιά του ζωγραφική από πολύ μικρή ηλικία. Από όλα τα αδέρφια της, όμως, εκείνη, το μοναδικό κορίτσι, έδειξε τον μεγαλύτερο ενθουσιασμό, αλλά και ταλέντο. Έτσι, ξεκίνησε να μαθητεύει με τον πατέρα της, ενώ σε ηλικία 19 ετών ήταν ήδη επαγγελματίας με σημαντικούς πελάτες.

Όταν ήταν 17 χρονών, ο πατέρας της την ενθάρρυνε και κανόνισε να μαθητεύσει με τον φίλο και συνεργάτη του, Αγκοστίνο Τάσσι, ο οποίος τη βίασε. Η Αρτεμίζια τότε τον κατήγγειλε και βίωσε ακόμη μία τραυματική εμπειρία, αφού βασανίστηκε κατά τη διάρκεια της δίκης, για να αποδείξει την εγκυρότητα όσων έγιναν. Τελικά, ο Τάσσι καταδικάστηκε σε εξορία, δεν εξέτισε όμως ποτέ την ποινή του. Έτσι, η Αρτεμίζια αναγκάστηκε να φύγει από την Ρώμη και να μετακομίσει στην Φλωρεντία.

Στα πρώτα έργα της μπορεί κανείς να διαπιστώσει την επίδραση που είχε ο βιασμός της στην ψυχοσύνθεσή της και το έργο της Αρτεμίζια, η οποία αποτύπωνε με ιδιαίτερη σαφήνεια τη σεξουαλική βία της εποχής – και όχι μόνο.

Οι δυναμικές γυναίκες στα έργα της

Μέχρι σήμερα έχουν ανακαλυφθεί περίπου 57 έργα της Αρτεμίζια. Από αυτά, το 94% έχει γυναίκες πρωταγωνίστριες ή γυναίκες ίσες με τους απεικονιζόμενους άντρες.

Στον πίνακα της «Η Σωσσάνα και οι Ηλικιωμένοι» (1610), η Αρτεμίζια δίνει την δική της οπτική στη διάσημη βιβλική ιστορία και αποτυπώνει τον τρόμο που ένιωθε η νεαρή κοπέλα μπροστά στους διεφθαρμένους ηλικιωμένους, που την εκβίαζαν.

svg%3E

Sussana and the Elders (1610)

Άλλος ένας από τους πιο διάσημους πίνακες της είναι «Η Ιουδήθ σκοτώνει τον Ολοφέρνη«, επίσης βασισμένος σε βιβλική ιστορία. Ο πίνακας δείχνει την Ιουδήθ, που με τη βοήθεια της βοηθού της σκοτώνει τον στρατηγό των Ασσυρίων Ολοφέρνη. Προγενέστεροι κριτικοί θεωρούσαν τον πίνακα ένα είδος οπτικής εκδίκησης προς τον βιαστή της. Πλέον, όμως, φαίνεται ότι πρόκειται για έναν πίνακα που επιδεικνύει το γενικότερο ταλέντο της Αρτεμίζια να αποτυπώνει δυναμικές γυναίκες.

svg%3E

Judith Slaying Holofernes, Artemisia Gentileschi, 1612-13

Τέλος, στον εμβληματικό πίνακά της ως «Αγία Αικατερίνη της Αλεξάνδριας» (1615-17) η μάρτυρας κοιτάζει έντονα, ανεπηρέαστη από το εργαλείο του βασανισμού της.

svg%3E

Αγία Αικατερίνη, Εθνική Πινακοθήκη Λονδίνου