Ανατροπή στον εμφύλιο της Αιθιοπίας – «Είναι επικίνδυνο για τη δημοκρατία να υπονομεύεται η εκτελεστική εξουσία από ναζί»

Ανατροπή στον εμφύλιο της Αιθιοπίας

Σε άτακτη υποχώρηση προβαίνουν οι δυνάμεις της Αιθιοπίας και της Ερυθραίας που πολεμούσαν εδώ και επτάμιση μήνες τον «εσωτερικό εχθρό» στο Τιγκράι ● Πρόκειται για μια εξέλιξη πραγματικά αξιοπερίεργη, καθώς οι εμφύλιες μάχες ήταν αμφίρροπες στις μεγάλες πόλεις, κι ας ήλεγχε το μεγαλύτερο μέρος της επαρχίας το αντάρτικο του Τιγκράι

Κάτι παράξενο, σχεδόν ανεξήγητο, συμβαίνει τις τελευταίες ώρες στο Τιγκράι, την εξεγερμένη επαρχία της Αιθιοπίας όπου μαίνεται εδώ και επτάμισι μήνες ένας άγριος εμφύλιος πόλεμος, με τη συμμετοχή στρατευμάτων και της Ερυθραίας.

Την ώρα που όλοι οι παρατηρητές, εντός και εκτός της χώρας, πίστευαν πως οι ομοσπονδιακές δυνάμεις που είχε στείλει στο Τιγκράι η Αντίς Αμπέμπα διατηρούσαν τον πλήρη έλεγχο στο μεγαλύτερο μέρος της εξεγερμένης επαρχίας, και ιδιαίτερα στις μεγαλύτερες πόλεις, έστω και αν στην ύπαιθρο και τις μικρότερες πόλεις κυριαρχούσε και πάλι το αντάρτικο σώμα του Απελευθερωτικού Μετώπου του Λαού του Τιγκράι (TPLF), ξαφνικά έγινε γνωστό ότι οι Αιθίοπες και οι Ερυθραίοι σύμμαχοί τους εγκατέλειψαν εσπευσμένα την πρωτεύουσα Μεκέλε, αλλά και άλλες πόλεις – κλειδιά, όπως το θρυλικό Αξούμ, το Σίρε και την Αντουα, στα βόρεια της επαρχίας.

Ειδικά η απελευθέρωση του Σίρε ανοίγει τον δρόμο για να φτάσουν οι εφοδιοπομπές του ΟΗΕ στα πλέον απροσπέλαστα ώς τώρα κομμάτια της επαρχίας, καθώς τα στρατεύματα της (εχθρικής, μέχρι πρότινος) Ερυθραίας, που ήλεγχαν μέχρι χτες τη γεμάτη πρόσφυγες πόλη, φέρονται να λεηλατούσαν συστηματικά τα φορτία που προορίζονταν για τους λιμοκτονούντες αμάχους.

Ηδη, από τη νύχτα της Δευτέρας προς Τρίτη, κυκλοφορούν μαρτυρίες -αλλά όχι βίντεο ή εικόνες- για τη θριαμβευτική υποδοχή που επιφύλαξαν πολλοί κάτοικοι του Μεκέλε και των άλλων πόλεων στους αντάρτες του λαοφιλούς TPLF, οι οποίοι επέστρεψαν πανηγυρικά και ανακοίνωσαν πως «ελέγχουν πλήρως» την πρωτεύουσα της επαρχίας, για πρώτη φορά από τις 28 Νοεμβρίου, όταν η πόλη καταλήφθηκε από τον ομοσπονδιακό στρατό.

Την ίδια στιγμή, η κεντρική κυβέρνηση της χώρας, που είχε διατάξει την εισβολή, βαφτίζοντάς τη μάλιστα «Επιχείρηση Ειρήνη» και ανακηρύσσοντας το TPLF «τρομοκρατική οργάνωση», φαίνεται να εγκαταλείπει την προσπάθεια για στρατιωτικό έλεγχο της επαρχίας, αφού στενοί συνεργάτες του (άφαντου, μέχρι στιγμής, και προφανώς ταπεινωμένου από τις ραγδαίες εξελίξεις) πρωθυπουργού Αμπι Αχμέντ ανακοίνωσαν μονομερή κατάπαυση του πυρός: μια ανακωχή που ωστόσο δεν φαίνεται να επηρεάζει τους αντάρτες, εκπρόσωπος των οποίων δήλωσε πως «οι δυνάμεις μας επιχειρούν στα νότια, τα ανατολικά και θα συνεχίσουν μέχρι κάθε τετραγωνικό εκατοστό του εδάφους μας να έχει απαλλαγεί από τον εχθρό».

Συγκεκριμένα, η κυβέρνηση Αμπι ανακοίνωσε, χθες το βράδυ, την κήρυξη «μονομερούς εκεχειρίας», έπειτα από αίτημα της μεταβατικής περιφερειακής κυβέρνησης του Τιγκράι. «Η μονομερής εκεχειρία ξεκινά σήμερα 28 Ιουνίου 2021 και θα διαρκέσει μέχρι να ολοκληρωθεί η γεωργική περίοδος», ανέφερε χθες, Δευτέρα, σε ανακοίνωσή της η ομοσπονδιακή κυβέρνηση, με στόχο, όπως τόνισε, να επιτραπούν οι καλλιέργειες και η πρόσβαση ανθρωπιστικής βοήθειας στην επαρχία, ενώ παράλληλα να μπορέσουν οι αντάρτες «να ξαναπάρουν έναν ειρηνικό δρόμο»: μόνο που η βασική γεωργική περίοδος στην Αιθιοπία διαρκεί τουλάχιστον ώς τον Σεπτέμβριο…

Πού οφείλεται ο ξαφνικός… αλτρουισμός του (βραβευμένου με το Νόμπελ Ειρήνης το 2019, μην το ξεχνάμε) Αμπι; Πρόκειται χωρίς αμφιβολία για ένα ρεσιτάλ υποκρισίας, δεδομένου ότι στους οκτώ σχεδόν μήνες που διαρκεί η σύγκρουση στο Τιγκράι καταγγέλθηκαν τρομακτικές ωμότητες σε βάρος των ντόπιων αμάχων –μαζικοί φόνοι και βιασμοί, λεηλασίες και εκκαθαρίσεις ολόκληρων πόλεων και χωριών. Η εισβολή έχει ήδη αναγκάσει περίπου 2 από τα 6 εκατομμύρια ανθρώπους του ντόπιου πληθυσμού να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους, εκ των οποίων τουλάχιστον 350.000 κυριολεκτικά λιμοκτονούν, ενώ συνολικά ώς και ένα εκατομμύριο άνθρωποι δεν έχουν πρόσβαση σε ανθρωπιστική βοήθεια.

Τόσο ο ΟΗΕ όσο και οι λιγοστές ΜΚΟ που έχουν πρόσβαση στην εμπόλεμη περιοχή καταγγέλλουν εδώ και μήνες ότι ο ομοσπονδιακός στρατός και οι σύμμαχοί του έχουν εμποδίσει επανειλημμένα την είσοδο ανθρωπιστικής βοήθειας στο Τιγκράι. Ακόμη και κατά την αποχώρησή τους από το Μεκέλε φαίνεται πως οι Αιθίοπες στρατιωτικοί κατέστρεψαν σκόπιμα εξοπλισμό της UNICEF και ιδιαίτερα τα συστήματα δορυφορικής επικοινωνίας, δυσχεραίνοντας ακόμη περισσότερο τον συντονισμό της ανθρωπιστικής βοήθειας προς τουλάχιστον 140.000 παιδιά.

Κρίση πείνας

Το μόνο ψήγμα αλήθειας στην ανακοίνωση της Αντίς Αμπέμπα είναι, λοιπόν, ότι υπάρχει πράγματι άμεση ανάγκη για επισιτιστική βοήθεια, καθώς ο ΟΗΕ κάνει λόγο για τη χειρότερη παγκοσμίως κρίση πείνας την τελευταία δεκαετία, που ήδη θυμίζει τον ιστορικό λιμό της δεκαετίας του 1980: χειρότερη, δηλαδή, και από τις τραγωδίες της Συρίας και της Υεμένης…

Εχει ενδιαφέρον, πάντως, ότι, εκτός από τον Αμπι έχουν πάθει… αφωνία και οι κυβερνώντες την Ερυθραία, ενώ ακόμη και οι μεγάλες δυνάμεις, όπως οι ΗΠΑ –που σε γενικές γραμμές έχουν στηρίξει ώς τώρα την αιματηρή εκστρατεία του πολεμοχαρούς και αυταρχικού Αιθίοπα πρωθυπουργού, τον οποίο για κάποιο λόγο εξακολουθούν να θεωρούν «μεταρρυθμιστή» και… δημοκράτη– δεν γνωρίζουν τους πραγματικούς λόγους της υποχώρησης.

Αυτό τουλάχιστον δήλωσε, χθες, ο Αμερικανός υφυπουργός Εξωτερικών Ρόμπερτ Γκόντεκ, κάνοντας λόγο για «σημαντική απεμπλοκή των εθνικών δυνάμεων της Αιθιοπίας από το Τιγκράι». Ο μόνος ξένος αξιωματούχους που φέρεται να συνομίλησε τις τελευταίες ώρες με τον Αιθίοπα πρωθυπουργό είναι ο γ.γ. του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, ο οποίος, μετά την τηλεφωνική επικοινωνία, εξέφρασε την ελπίδα ότι η σύρραξη θα τερματιστεί, αλλά χαρακτήρισε την κατάσταση των αμάχων «εξαιρετικά ανησυχητική».

Να σημειώσουμε εδώ ότι οι ΗΠΑ, η Ιρλανδία και η Βρετανία ζήτησαν, χθες, την άμεση σύγκληση του Συμβούλιου Ασφαλείας του ΟΗΕ: αν συμβεί αυτό, θα είναι πραγματικό κατόρθωμα, δεδομένου ότι, όλο αυτό το διάστημα, μια σειρά από αφρικανικές χώρες – μέλη του Οργανισμού, αλλά και τα περισσότερα μόνιμα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας επιμένουν πως η κρίση στο Τιγκράι είναι «εσωτερική υπόθεση της Αιθιοπίας»…

Αυτό που προκύπτει, πάντως, από τις περισσότερες μαρτυρίες είναι πως ο τοπικός πληθυσμός, παρά την τρομοκρατία και τις σφαγές –ή ίσως ακριβώς εξαιτίας τους– στηρίζουν αναφανδόν τους αντάρτες. Αλλωστε, το TPLF κυβερνούσε την επαρχία εδώ και δεκαετίες, ενώ ήταν βασικός «παίκτης» και στον κομματικό συνασπισμό που κυβερνά αυταρχικά την Αιθιοπία των 117 εκατομμυρίων κατοίκων και, βέβαια, υποστήριξε τον διορισμό του νεαρού και φερέλπιδος Αμπι στην πρωθυπουργία πριν από τρία χρόνια.

«Είναι επικίνδυνο για τη δημοκρατία να υπονομεύεται η εκτελεστική εξουσία από ναζί»

«Είναι επικίνδυνο για τη δημοκρατία να υπονομεύεται η εκτελεστική εξουσία από ναζί»

Ο καθηγητής Πολιτικής Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο του Αμστερνταμ έδωσε στον Χάνινγκ Φόιγκτς της εφημερίδας «Frankfurter Rundschau» μιλώντας για το σοβαρό ζήτημα που έχει προκύψει.

Τις τελευταίες εβδομάδες έχει ξεσπάσει στη Γερμανία ένα σκάνδαλο με αστυνομικούς ειδικής μονάδας που συμμετείχαν σε ομαδικό τσατ οργανωμένων ακροδεξιών, στο οποίο διακινούνταν επίσης υλικό παιδικής πορνογραφίας.

Στην Ελλάδα η δράση ακροδεξιών στοιχείων στην Αστυνομία είναι κοινό μυστικό – τόσο κοινό, που τείνει να μην εντυπωσιάζει κανέναν. Ο ρατσισμός, η ξενοφοβία και ο αυταρχισμός αποτελούν συχνό φαινόμενο. Πολλά όργανα της τάξης διέπονται από τοξική αρρενωπότητα και ομοφοβία. Εχουν τη βεβαιότητα ότι επιτρέπεται κάθε αυθαιρεσία χωρίς λογοδοσία. Πεποίθησή τους, η εξαίρεση από τον νόμο. Η κατάσταση αυτή ενισχύεται από κεντρικές επιλογές της πολιτικής ηγεσίας, ενώ δεν γίνεται ούτε λόγος για δημοκρατικές μεταρρυθμίσεις. Η κοινωνία συνηθίζει σε μια Αστυνομία που δεν είναι στην υπηρεσία της, αλλά στέκεται απέναντί της τιμωρητικά.

Ο Ντάνιελ Λόικ, καθηγητής Πολιτικής Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο του Αμστερνταμ, σκιαγραφεί με σαφήνεια το πρόβλημα που αποκαλύφθηκε στη Γερμανία, τις διαστάσεις του και τους τρόπους αποτελεσματικής αντιμετώπισής του, στη συνέντευξη που έδωσε στον Χάνινγκ Φόιγκτς της εφημερίδας «Frankfurter Rundschau» (18/6/2021).

● Κύριε Λόικ, έχουμε πάλι ένα σκάνδαλο με την Αστυνομία στο κρατίδιο της Εσης. Αποκαλύφθηκαν ακροδεξιά ομαδικά τσατ όπου εμπλέκονται 49 αστυνομικοί. Τι σκέφτεστε εσείς ως πολίτης γι’ αυτό;

Μου είναι όλο και πιο δύσκολο να μη γίνω κυνικός. Θύματα και οργανώσεις έχουν επισημάνει εδώ και δεκαετίες ότι στην Αστυνομία υπάρχουν ακροδεξιοί και ρατσιστές, οπότε δεν εκπλήσσομαι. Ωστόσο, μια τέτοια είδηση δεν με αφήνει βεβαίως αδιάφορο. Πόσο μάλλον που τώρα το ζήτημα έχει πάρει τεράστιες διαστάσεις, τόσο ποσοτικές, όσο και ποιοτικές, γιατί μιλάμε για μια μονάδα ειδικών αποστολών, με βαρύ οπλισμό. Οι συμμετέχοντες στα τσατ είναι προφανώς καλά δικτυωμένοι, οργανωμένοι και ιδεολογικά κατασταλαγμένοι.

● Και ως φιλόσοφος και κοινωνιολόγος;

Δεν χρειάζεται καμιά περίτεχνη φιλοσοφική ανάλυση για να καταλάβει κανείς ότι αυτά τα ομαδικά τσατ ανακαλύφθηκαν τυχαία και άρα προφανώς υπάρχουν κι άλλα. Δεν πρόκειται για 50 μεμονωμένα περιστατικά, μιλάμε για ένα δίκτυο ακροδεξιών. Δεύτερον, εξίσου απειλητικό με αυτούς τους ναζί είναι και το ευρύτερο περιβάλλον στο οποίο ευδοκιμούν και το οποίο τους καλύπτει. Τρίτον, οι αστυνομικοί αυτοί φυσικά και δεν απεκδύονται τις πολιτικές τους πεποιθήσεις στην καθημερινότητα της δουλειάς τους. Είναι επικίνδυνο για τη δημοκρατία να υπονομεύεται η εκτελεστική εξουσία από ναζί.

Είναι επίσης εξαιρετικά επικίνδυνο για τους ανθρώπους που έρχονται καθημερινά αντιμέτωποι με τους αστυνομικούς αυτούς, κυρίως για τους μετανάστες, τους έγχρωμους, τους άστεγους, τους τοξικοεξαρτημένους. Για τους ανθρώπους αυτούς οι ακροδεξιοί αστυνομικοί αποτελούν άμεση σωματική απειλή. Αυτή τη φορά οι εμπλεκόμενοι ανήκουν κυρίως στη μονάδα ειδικών αποστολών.

● Είναι ιδιαιτέρως μεγάλο το πρόβλημα στις ειδικές μονάδες;

Και μόνο ο όρος «μονάδες ελίτ» παραπέμπει σε ένα συγκεκριμένο πνεύμα του ανήκειν, σε μια ιδέα επίλεκτων. Σημαντική είναι επίσης η σύνδεση με τον ανδρισμό και τα όπλα. Στις μονάδες αυτές επικρατεί η πεποίθηση ότι αποτελούν το τελευταίο τάγμα που θα σώσει τη Γερμανία από ακραίους κινδύνους. Ολα αυτά είναι βεβαίως ισχυρός μαγνήτης για ακροδεξιούς άντρες.

● Θα μπορούσε στις ειδικές μονάδες να καλλιεργηθεί η ιδέα ότι είναι υπεράνω του νόμου;

Είναι γενικευμένο το πρόβλημα στην Αστυνομία: συχνά το κράτος δικαίου αντιμετωπίζεται ως εμπόδιο στη δουλειά, γιατί οι αστυνομικοί χρειάζεται συνέχεια να ακολουθούν κανόνες και να συντάσσουν αναφορές. Στις ειδικές μονάδες επικρατεί επιπλέον μια φαντασία κατάστασης εξαίρεσης. Γιατί σε μια κατάσταση εξαίρεσης επιτρέπονται όλα προκειμένου να διαφυλαχτεί η ισχύουσα τάξη.

● Ποιες είναι οι δομικές αιτίες αυτών των προβλημάτων στην Αστυνομία […];

Σε ολόκληρο τον κόσμο, η Αστυνομία έχει διαφορετικές παραδόσεις. Στη Γερμανία, όπου η Αστυνομία υπάγεται στο εκάστοτε κρατίδιο, παρατηρούμε τοπικές διαφορές. Υπάρχουν όμως και πράγματα που χαρακτηρίζουν την Αστυνομία παντού, όπως ότι είναι αυταρχικά δομημένη, ότι προάγει την ισχυρή ταύτιση των υπαλλήλων με τις μονάδες τους και ότι επικρατεί το ιδεώδες του ανδρισμού. […]

● Από τότε που αποκαλύφθηκε το σκάνδαλο «NSU 2.0» (ύπαρξη ακροδεξιών στοιχείων μέσα στην Αστυνομία) δρομολογήθηκαν μεταρρυθμίσεις. Μήπως χρειάζονται χρόνο για να έχουν αποτέλεσμα;

Φυσικά και χρειάζονται χρόνο οι μεταρρυθμίσεις. Πιστεύω όμως ότι έχει ήδη φανεί πως τα βήματα που έγιναν ήταν πολύ διστακτικά και δεν θα οδηγήσουν σε πραγματικές αλλαγές. Εδώ μιλάμε για οργανωμένους ναζί στην Αστυνομία. Αυτοί δεν πρόκειται να ενσωματωθούν με σεμινάρια κατά του ρατσισμού και με μερικές αλλαγές στον τρόπο αντιμετώπισης των εσωτερικών κρίσεων. Χρειάζονται δομικές αλλαγές κι αυτό σημαίνει ότι η Αστυνομία πρέπει να υπόκειται πολύ εντονότερα στον έλεγχο της κοινωνίας των πολιτών. Συνολικά πρέπει να μειωθεί η επιρροή της Αστυνομίας στην κοινωνία και να ενισχυθούν οι λιγότερο αυταρχικές δομές.

● Δεν πρέπει να προσπαθήσει η Αστυνομία να προσελκύσει ανθρώπους με δημοκρατικό φρόνημα;

Σίγουρα. Αλλά αυτή η στρατηγική έχει τα όριά της. Μελέτες από τις ΗΠΑ δείχνουν ότι οι έγχρωμοι αστυνομικοί δεν φέρονται απαραιτήτως λιγότερο ρατσιστικά σε έγχρωμους ανθρώπους κι αυτό γιατί οι ίδιοι υιοθετούν τη νοοτροπία της Αστυνομίας ή νιώθουν την πίεση να μην υστερούν απέναντι στους λευκούς συναδέλφους τους. Στο Βερολίνο βλέπουμε ότι η Αστυνομία προσπαθεί να προσελκύσει περισσότερους μετανάστες ως υπαλλήλους, αυτό όμως δεν λύνει το πρόβλημα των φυλετικών διακρίσεων εκ μέρους των οργάνων της.

● Και πώς θα φτάσουμε στην καρδιά του προβλήματος;

Υπάρχει από παλιά το αίτημα να υπόκειται η Αστυνομία σε αυστηρότερο έλεγχο, όπως λ.χ. με την ίδρυση ανεξάρτητων Γραφείων Παραπόνων ή με μια καθολική υποχρέωση επίδειξης των διακριτικών. Θα έπρεπε όμως να επικρατήσει μια διαφορετική οπτική: να μειωθεί η χρηματοδότηση της Αστυνομίας, διότι είναι ένας θεσμός τον οποίον δεν μπορούμε να εμπιστευτούμε, όπως έχει αποδειχτεί.

Τα χρήματα που θα περισσέψουν θα μπορέσουν έπειτα να διατεθούν σε θεσμούς κοινωνικής συμμετοχής: στην υγεία, τη στέγαση, την πρόληψη χρήσης ναρκωτικών. Προσωπικά, σε μια δημοκρατική κοινωνία δεν βλέπω κανέναν λόγο ύπαρξης για βαριά οπλισμένες ειδικές μονάδες ή για όργανα όπως η Υπηρεσία Προστασίας του Συντάγματος, που λειτουργούν συνωμοτικά.


● Μετάφραση και πρόλογος από το «Σημείο για τη Μελέτη και την Αντιμετώπιση της Ακροδεξιάς». Στο «Σημείο» έχουμε ανοίξει ήδη την κουβέντα για τον εκδημοκρατισμό της Ελληνικής Αστυνομίας.