Υποκριτές με… πατέντα – «Να μη μας τυφλώνει η ανυπομονησία» λέει ο Σαρλ Μισέλ για τα εμβόλια

Υποκριτές με... πατέντα
Το Παρατηρητήριο Εταιρειών της Ευρώπης που παρακολουθεί το αλισβερίσι της Ε.Ε. με τις εταιρείες που παράγουν τα εμβόλια εκθέτει σοβαρά την Επιτροπή, η οποία, αν και δηλώνει πρόθυμη να ενισχύσει την παραγωγή, υπογείως εμποδίζει την απελευθέρωση της «πατέντας» του κάθε σκευάσματος, υπηρετώντας το ιδιωτικό συμφέρον αντί για την παγκόσμια υγεία.

Για βρόμικα παιχνίδια σχετικά με τις πατέντες των εμβολίων κατηγορεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και ορισμένα κράτη-μέλη το Παρατηρητήριο Εταιρειών της Ευρώπης (Corporate Europe Observatory-CEO).

Ενώ μόλις χθες η πρόεδρος της Κομισιόν σε συνέντευξή της στην «Εφ.Συν.» ισχυρίστηκε ότι τα εμβόλια πρέπει να είναι «κοινό δημόσιο αγαθό», νέα έρευνα της ΜΚΟ που παρακολουθεί από κοντά τα λόμπι και τις πιέσεις των εταιρειών στη διαμόρφωση πολιτικής στην Ε.Ε. διαπιστώνει ότι «ανώτατοι υπάλληλοι της Επιτροπής χρησιμοποιούν ψευδή επιχειρήματα για να υπερασπιστούν την αντίστασή της στην πρόταση για απελευθέρωση των πατεντών των εμβολίων κατά του Covid-19 στον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας».

Ολα ξεκίνησαν όταν η Ινδία και η Νότια Αφρική, με την υποστήριξη μεγάλου αριθμού άλλων χωρών, έθεσαν στο τραπέζι του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου (ΠΟΕ) την πρόταση για επιτάχυνση της παραγωγής εμβολίων κατά του κορονοϊού. Για να γίνει αυτό, χρειάζεται κατ’ αρχάς η απελευθέρωση της πατέντας του εμβολίου.

Ωστόσο, στην πρόταση αντιστέκεται η Ευρωπαϊκή Ενωση, όπως και άλλες πλούσιες χώρες του πλανήτη. Αυτή την εβδομάδα θα διεξαχθούν νέες διαπραγματεύσεις του ΠΟΕ στη Γενεύη για το ζήτημα και η Ε.Ε. έχει καθοριστικό ρόλο στο να διασφαλίσει ότι ο παγκόσμιος Νότος έχει δίκαιες πιθανότητες να έχει πρόσβαση σε αρκετά εμβόλια κατά του Covid-19.

Το Συμβούλιο TRIPS του ΠΟΕ –όπου εκπροσωπούνται όλα τα κράτη-μέλη της Ε.Ε.– θα αποφασίσει τι θα συστήσει στο Γενικό Συμβούλιο σχετικά με την πρόταση της Ινδίας και της Νότιας Αφρικής. Χρειάζεται το 75% των θετικών ψήφων για να εγκριθεί η πρόταση. Αλλά με 27 ψήφους της Ε.Ε. κατά, αυτό δεν είναι δυνατό. Μόνο εάν η Ε.Ε. υποστήριζε την παραίτηση από τα δικαιώματα της πατέντας, η πρόταση θα μπορούσε να περάσει.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ισχυρίζεται ότι δεν υπάρχει ανάγκη για την απελευθέρωση των αδειών για τη «συνταγή» των εμβολίων, διότι η τρέχουσα συμφωνία του ΠΟΕ ήδη «επιτρέπει εξαιρέσεις» για να δημιουργηθεί χώρος για «υποχρεωτική αδειοδότηση» σε περιόδους έκτακτης ανάγκης.

Αλλά με βάση την έρευνα του Παρατηρητηρίου CEO, για εμπορικές συμφωνίες, τις συμφωνίες προσχώρησης στην Ε.Ε. και τις εκθέσεις επιβολής του νόμου, είναι σαφές ότι η Ε.Ε. έχει κάνει το αντίθετο: έχει κάνει ό,τι είναι δυνατό για να ενισχύσει τους κανόνες περί διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας και να κάνει βασικά αδύνατη την ευελιξία τού να αποκλίνει κανείς από τους κανόνες.

Οπως σημειώνει η έρευνα, η Επιτροπή διεξήγαγε μια πολύπλευρη, αδιάλειπτη, παγκόσμια εκστρατεία για τη μείωση του πεδίου της λεγόμενης ευελιξίας, με την υποστήριξη φυσικά της EFPIA, της ευρωπαϊκής ομάδας λόμπι για τη φαρμακευτική βιομηχανία. Με συνεχή πίεση σε οποιοδήποτε πιθανό πλαίσιο, η Ε.Ε. προωθεί, για παράδειγμα, την εισαγωγή κανόνων σχετικά με την «αποκλειστικότητα δεδομένων» στις εμπορικές συμφωνίες.

Νομικό εμπόδιο

Αυτές οι διατάξεις περί «αποκλειστικότητας δεδομένων» εμποδίζουν τους παραγωγούς γενικών προϊόντων στον Νότο να κάνουν χρήση των εξαιρέσεων βάσει της συμφωνίας που ήδη υπάρχει. Επιπλέον, σημειώνεται στην έρευνα, ακόμη και αν η Ε.Ε. δεν συνεργαζόταν με το φαρμακευτικό λόμπι για να υπονομεύσει συστηματικά τις εξαιρέσεις, δεν θα αρκούσε στην τρέχουσα κατάσταση, αφού –πέρα από την πατέντα– θα χρειαστεί και η μεταφορά τεχνογνωσίας από τις εταιρείες των εμβολίων.

«Η άρνηση της Ε.Ε. να συμφωνήσει με την απελευθέρωση της πατέντας είναι ανεύθυνη συμπεριφορά. Υπό το φως του ρόλου της Ε.Ε. στις εμπορικές διαπραγματεύσεις τις τελευταίες δεκαετίες, τα επιχειρήματα που χρησιμοποιεί τώρα η Ενωση είναι απλώς υποκριτικά.

Ο πλουσιότερος εμπορικός συνασπισμός στον κόσμο διεξάγει “πόλεμο για προσβάσιμα φτηνά φάρμακα” παγκοσμίως για πάνω από δύο δεκαετίες. Υπό αυτή την έννοια, τα εμβόλια κατά του Covid-19 έδειξαν ότι η Ε.Ε. δεν έμαθε τίποτα από τη συζήτηση σχετικά με την πρόσβαση σε φάρμακα HIV», σχολίασε ο ερευνητής του CEO Κένεθ Χάαρ.

«Η προστασία της Ε.Ε. από το μονοπώλιο των μεγάλων φαρμακευτικών στα εμβόλια θα μπορούσε να έχει τρομερές συνέπειες για την προστασία των ανθρώπων στον παγκόσμιο Νότο και για τον περιορισμό αυτής της πανδημίας.

Η φιλανθρωπία μέσω πρωτοβουλιών όπως Covax μπορεί να είναι χρήσιμη, αλλά δεν είναι μια αξιόπιστη στρατηγική πολιτικής. Πρέπει να ενισχύσουμε την παραγωγή μέσω της ταχείας αδειοδότησης και της ανταλλαγής τεχνολογίας. Δεν είναι η ώρα να ανησυχούμε για τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας για εμβόλια που είδαν μόνο το φως της ημέρας λόγω της δημόσιας χρηματοδότησης ούτως ή άλλως», καταλήγει ο ειδικός.

«Να μη μας τυφλώνει η ανυπομονησία» λέει ο Σαρλ Μισέλ για τα εμβόλια«Να μη μας τυφλώνει η ανυπομονησία» λέει ο Σαρλ Μισέλ για τα εμβόλια

«Να μη μας τυφλώνει η ανυπομονησία» καλεί ο Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου όλους τους Ευρωπαίους. Σε σημερινό κείμενό του, ο Σαρλ Μισέλ παραδέχεται ότι «οι δυσκολίες στην έναρξη της μαζικής επιχείρησης παραγωγής εμβολίων προκάλεσαν απογοήτευση και ακόμη και θυμό μεταξύ των Ευρωπαίων πολιτών», αλλά εξηγεί ότι «ο συντονισμένος εμβολιασμός 450 εκατομμυρίων Ευρωπαίων σε 27 κράτη μέλη, χρησιμοποιώντας εμβόλια που μόλις εφευρέθηκαν και των οποίων η παραγωγή μόλις ξεκίνησε, είναι μια πρωτοφανώς περίπλοκη επιχείρηση».

Στο κείμενό του δε χάνει την ευκαιρία να μιλήσει εμμέσως για τις χώρες που έχουν συνάψει συμφωνίες για το ρωσικό και το κινεζικό εμβόλιο. «Δεν πρέπει να αφήσουμε τους εαυτούς μας να παραπλανηθούν από την Κίνα και τη Ρωσία, και τα δύο καθεστώτα με λιγότερο επιθυμητές αξίες από τις δικές μας, καθώς οργανώνουν πολύ περιορισμένες αλλά ευρέως δημοσιευμένες επιχειρήσεις για την παροχή εμβολίων σε άλλους», λέει. «Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, αυτές οι χώρες έχουν χορηγήσει μισές δόσεις ανά 100 κατοίκους από ό,τι η Ευρωπαϊκή Ένωση. Και η Ευρώπη δεν θα χρησιμοποιήσει εμβόλια για προπαγάνδα. Προωθούμε τις αξίες μας».

«Καταλαβαίνω ότι μετά από ένα χρόνο πανδημίας – και όλων των περιορισμών της – όλοι θέλουμε να ανακτήσουμε την ελευθερία μας και να επιστρέψουμε στην κανονική ζωή το συντομότερο δυνατό. Οι πολίτες εξέφρασαν έντονη κριτική στις εθνικές τους αρχές και στην ΕΕ για τις καθυστερήσεις στην παραγωγή, τη διανομή και τη χορήγηση των εμβολίων. Σίγουρα θα υπάρξουν διδάγματα που πρέπει να αντληθούν, ιδίως όσον αφορά την εκτέλεση συμβάσεων που έχουν υπογραφεί με φαρμακευτικές εταιρείες», αναφέρει.

«Όμως, οι τρέχουσες δυσκολίες, όσο ενοχλητικές και αν είναι, δεν πρέπει να μας κάνουν να ξεχάσουμε τη μεγαλύτερη εικόνα και όλα όσα έχουν επιτευχθεί και είναι επί του παρόντος. Η ανυπομονησία είναι νόμιμη, αλλά δεν πρέπει να μας τυφλώνει στην ευρύτερη προοπτική», τονίζει ο Πρόεδρος.

Ο Πρόεδρος εξηγεί ότι «χωρίς την Ευρώπη, δεν θα ήταν δυνατόν να αναπτυχθούν και να παραχθούν διάφοροι τύποι εμβολίων σε λιγότερο από ένα έτος, όταν συνήθως χρειάζονται τουλάχιστον τέσσερα ή πέντε χρόνια. Εμβόλια των οποίων οι ιδιότητες και τα αποτελέσματα υπόκεινται σε δημόσια, επιστημονική αξιολόγηση».

«Η ΕΕ ήταν η κινητήρια δύναμη και ο κορυφαίος δωρητής στη διεθνή συγκέντρωση χρημάτων που επέτρεψε τη χρηματοδότηση της έρευνας για εμβόλια, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που βασίζονται στην καινοτόμο τεχνική RNA (mRNA), που ανακαλύφθηκε από Ευρωπαίους ερευνητές. Και πολλά από αυτά τα εμβόλια έχουν αναπτυχθεί ή βρίσκονται στη διαδικασία ανάπτυξης από ευρωπαϊκές εταιρείες», θυμίζει ο Σ.Μισέλ.

Ξεκαθαρίζει δε ότι χωρίς την Ευρώπη, πολλές χώρες δεν θα είχαν λάβει τις πρώτες δόσεις τους.

«Τα 27 κράτη μέλη της ΕΕ αποφάσισαν να αναθέσουν στην Κομισιόν την ομαδική αγορά εμβολίων από φαρμακευτικές εταιρείες. Ο στόχος ήταν να αποφευχθεί ο ανταγωνισμός και η υποβολή προσφορών μεταξύ χωρών και να επιτραπεί σε όλες τις χώρες να λάβουν τις δόσεις ταυτόχρονα. Διαφορετικά, τα μεγαλύτερα ή πλουσιότερα κράτη μέλη θα ήταν τα πρώτα στην ουρά και θα εξυπηρετούσαν καλύτερα, ενώ τα άλλα δεν θα είχαν λάβει ακόμη ουτε μία δόση. Αυτό θα δημιουργούσε Ευρωπαίους πολίτες πρώτης και δεύτερης κατηγορίας, κάτι που είναι απαράδεκτο», ξεκαθαρίζει.

«Συγκλονίζομαι όταν ακούω την Ευρώπη να κατηγορείται ότι δεν ενεργεί αλληλεγγύη», αναφέρει ο Πρόεδρος.

«Από την αρχή, η Ευρώπη υπήρξε ο πιο ένθερμος υποστηρικτής μιας διεθνούς αντίδρασης και της αρχής ότι τα εμβόλια πρέπει να είναι καθολικά προσβάσιμα και προσιτά. Για λόγους αναγκαιότητας και αλληλεγγύης. Αντιμέτωποι με μια πανδημία σε έναν παγκοσμιοποιημένο κόσμο, είναι λογικό οι χώρες που αναπτύσσουν τα εμβόλια να αρχίσουν γρήγορα να εμβολιάζουν τους δικούς τους ανθρώπους. Αλλά καμία περιοχή του κόσμου δεν θα προστατευθεί εάν όλες οι περιοχές δεν προστατεύονται εξίσου. Η εμφάνιση πιο μεταδοτικών παραλλαγών φέρνει ακριβώς αυτό στο επίκεντρο: ενώ η πανδημία εξακολουθεί να είναι έντονη, υπάρχει ο κίνδυνος μεταλλάξεων που είναι ανθεκτικές στα υπάρχοντα εμβόλια που υπονομεύουν την πρόοδο που έχει ήδη σημειωθεί».

Όπως σημειώνει «γι’ αυτό η Ευρωπαϊκή Ένωση ξεκίνησε τη διεθνή πρωτοβουλία COVAX για την παροχή εμβολίων στις χώρες με χαμηλότερο εισόδημα στον κόσμο. Η ΕΕ, μαζί με τα κράτη μέλη της, έχει δεσμεύσει 2,7 δισεκατομμύρια ευρώ για την πρωτοβουλία, η οποία σήμερα αντιπροσωπεύει το 25% της χρηματοδότησής της».

Επιπλέον, θυμίζει ότι «η ΕΕ έχει προ-παραγγείλει πάνω από δύο δισεκατομμύρια δόσεις, υπερδιπλάσιες από ό, τι χρειάζεται για τον εμβολιασμό του πληθυσμού της. Το πλεόνασμα που θα δώσουμε στις χώρες εταίρους μας και σε περιοχές του κόσμου, θα επιτρέψει τον εμβολιασμό εκατοντάδων εκατομμυρίων ανθρώπων».

«Η Ευρώπη θα προωθήσει ενεργά τις αξίες της μέσω συγκεκριμένων και ισχυρών δράσεων, ειδικά σε περιοχές όπου έχουμε στρατηγικούς δεσμούς, όπως οι χώρες της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης, συμπεριλαμβανομένης της Γεωργίας, της Μολδαβίας και της Ουκρανίας όπου ήμουν την περασμένη εβδομάδα. Ή όπως η Λατινική Αμερική ή η Αφρική, όπου επισκέφθηκα τη Ρουάντα και την Κένυα τις τελευταίες ημέρες και όπου η COVAX έχει παραδώσει ή θα παραδώσει σύντομα τις πρώτες αποστολές δόσεων», υπογραμμίζει.

«Είμαι επίσης σοκαρισμένος όταν ακούω τις κατηγορίες για «εθνικισμό εμβολίων» κατά της ΕΕ. Και εδώ πάλι, τα γεγονότα δεν ψεύδονται. Το Ηνωμένο Βασίλειο και οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν επιβάλει πλήρη απαγόρευση της εξαγωγής εμβολίων ή συστατικών εμβολίων που παράγονται στην επικράτειά τους. Aλλά η Ευρωπαϊκή Ένωση, η περιοχή με τη μεγαλύτερη παραγωγική ικανότητα εμβολίων στον κόσμο, απλώς θέσπισε ένα σύστημα ελέγχου των εξαγωγών δόσεων που παράγονται στην ΕΕ. Στόχος μας: να αποτρέψουμε τις εταιρείες από τις οποίες έχουμε παραγγείλει και προχρηματοδοτήσει δόσεις να τις εξάγουν σε άλλες προηγμένες χώρες, όταν δεν μας έχουν παραδώσει αυτό που υποσχέθηκε. Η ΕΕ δεν σταμάτησε ποτέ τις εξαγωγές», επιμένει.

«Για παράδειγμα, η επιχείρηση εμβολιασμού στο Ισραήλ, με πληθυσμό 9 εκατομμυρίων, ήταν επιτυχής. Το Ισραήλ έχει αναμφισβήτητες επιστημονικές ικανότητες. Αλλά δεν έχει αναπτύξει ούτε παράγει εμβόλια. Οι περισσότερες τεχνολογίες εμβολιασμού έχουν ξεκινήσει ή αναπτυχθεί στην Ευρώπη. Οι περισσότερες από τις δόσεις με τις οποίες ξεκίνησε το Ισραήλ το πρόγραμμα μαζικού εμβολιασμού στάλθηκαν από το Βέλγιο», ξεκαθαρίζει ο Πρόεδρος.

«Η παραγωγή εμβολίων είναι μια πολύπλοκη βιομηχανική διαδικασία. Απαιτεί ένα ελάχιστο χρονικό διάστημα – δεν υπάρχουν συντομεύσεις. Δεν είναι μια γραμμή παραγωγής όπου τα εξαρτήματα πηγαίνουν στο ένα άκρο και τα τελικά προϊόντα βγαίνουν το άλλο τέλος δεκαπέντε λεπτά αργότερα. Η ταχεία επίτευξη μαζικής παραγωγής εμβολίων απαιτεί άψογη βιομηχανική στρατηγική και οργάνωση. Και χάρη στην ειδική ομάδα με επικεφαλής τον Επίτροπο Thierry Breton, η ΕΕ λαμβάνει τώρα όλα τα απαραίτητα μέτρα. Θα γίνουμε ο κορυφαίος παραγωγός εμβολίων στον κόσμο τους επόμενους μήνες. Η Ευρώπη είναι επίσης η καλύτερη εξοπλισμένη για γρήγορη προσαρμογή της παραγωγής εμβολίων στις μεταλλάξεις ιών», εξηγεί.

«Μαζί με τις ΗΠΑ, αναμφίβολα θα είμαστε ο μεγαλύτερος παραγωγός εμβολίων για τον κόσμο. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η στρατηγική μας συνεργασία με τις ΗΠΑ, την οποία ξαναρχίζουμε με τη νέα τους διοίκηση, είναι επίσης κρίσιμη για την καταπολέμηση της πανδημίας. Τους χρειαζόμαστε όσο μας χρειάζονται. Με την ένωση δυνάμεων, θα δείξουμε ότι οι φιλελεύθερες δημοκρατίες, που υποστηρίζονται από την επιστήμη, τη συλλογική νοημοσύνη και τη διεθνή συνεργασία που βασίζεται στην αξία, είναι πιο αποτελεσματικές στην αντιμετώπιση μιας τεράστιας κρίσης όπως η τρέχουσα πανδημία», καταλήγει.

Μαρία Ψαρά