Τράπεζες: Με “βαριά” ατζέντα ο Πρόεδρος του SSM στην Αθήνα — Νούκα για Ρήτρα Αναπροσαρμογής: Ποια είναι τα δικαιώματα των καταναλωτών

Ο Πρόεδρος του SSM Andrea Enria

Ο Πρόεδρος του SSM Andrea Enria  

Σε εξονυχιστικό έλεγχο θα υποβάλει το εγχώριο πιστωτικό σύστημα στις αρχές Μάιου ο Πρόεδρος του SSM Andrea Enria κατά τη διάρκεια επίσκεψής του στην Αθήνα. Η ατζέντα της επίσκεψης και οι συστάσεις στις ελληνικές τράπεζες

Η πλήρης καταγραφή της έκθεσης των ελληνικών τραπεζών στη Ρωσία, οι τρέχουσες κεφαλαιακές τους ανάγκες, η πορεία των κόκκινων δανείων, αλλά και οι γενικότερες οικονομικές συνθήκες που διαμορφώνεται μετά τον πόλεμο στην Ουκρανία, είναι μερικά μόνο από τα θέματα της ατζέντας των συναντήσεων που θα έχει το δεύτερο δεκαήμερο του Μαΐου στην Αθήνα ο Πρόεδρος του Εποπτικού Συμβουλίου της ΕΚΤ, Andrea Enria.

Ο «ισχυρός» άνδρας του SSM εκτός από τις συναντήσεις που θα έχει με το οικονομικό επιτελείο και φυσικά τις διοικήσεις των συστιμικών τραπεζών, θα φιλοξενηθεί από τις 11 μέχρι και 13 Μαΐου, από την Τράπεζα της Ελλάδος σε συνάντηση που θα τεθούν επί τάπητος όλα τα κρίσιμα ζητήματα που καλείται να διαχειριστεί το εγχώριο και όχι μόνο, πιστωτικό σύστημα.

Όπως είναι φυσικό, κατά την παρουσία του Andrea Enria στην Αθήνα, το ενδιαφέρον θα επικεντρωθεί στα «αμιγώς ελληνικά» καυτά τραπεζικά ερωτήματα, στα οποία ο SSM θα δώσει απαντήσεις αφού πρώτα συνεννοηθεί με τις διοικήσεις των Ελληνικών Τραπεζών και τον Διοικητή. Αυτό που απασχολεί σήμερα κυρίως τις διοικήσεις των ελληνικών τραπεζών είναι η εσωτερική διαδικασία αξιολόγησης της κεφαλαιακής επάρκειας των τραπεζών καθώς υπό τις παρούσες συνθήκες δυσκολεύουν αρκετά οι νέες εκδόσεις ομολόγων στο πλαίσιο των MREL (ελάχιστες απαιτήσεις για ίδια κεφάλαια και επιλέξιμες υποχρεώσεις) αφού είναι πλέον πανάκριβες.

Συστάσεις για επιπλέον θωράκιση των τραπεζών

Δεν έχουν περάσει άλλωστε παρά ελάχιστες εβδομάδες από την επιστολή που έστειλε στους Διευθύνοντες Συμβούλους των ευρωπαϊκών συστημικών τραπεζών – συμπεριλαμβανομένων και των τεσσάρων ελληνικών – ο επικεφαλής του Ευρωπαϊκού Εποπτικού Μηχανισμού (SSM) της ΕΚΤ.

Στην επιστολή που έστειλε στις 28 Μαρτίου, ο Andrea Enria κάλεσε τις συστημικές τράπεζες να περιορίσουν τους κινδύνους και να βελτιώσουν τα συστήματα πιστωτικής αξιολόγησης, καθώς συγκεκριμένοι δείκτες κινδύνων έχουν φτάσει σε ύψη ρεκόρ – ακόμα και υψηλότερα από εκείνα της κρίσης του 2008.

Η κύρια σύσταση αφορά στον περιορισμό και την προσεκτικότερη διαχείριση του κινδύνου που συνδέονται με μοχλευμένες συναλλαγές -ειδικά υψηλού ρίσκου -, όπως για παράδειγμα υψηλή μόχλευση σε δάνεια προς επιχειρήσεις ή ευάλωτους κλάδους, σε χρηματοδοτήσεις επιχειρηματικών deal και αντλήσεις κεφαλαίων, κλπ.

Τι σημαίνει για τις ελληνικές τράπεζες

Σε πρώτη ανάγνωση φαίνεται ότι οι προειδοποιήσεις από την επιστολή του SSM δεν αφορούν άμεσα τις ελληνικές τράπεζες, λόγω του μικρού επιπέδου μόχλευσης, σε σχέση με τα κεφάλαιά τους, σε επίπεδα καλύτερα από τον μέσο ευρωπαϊκό όρο, σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΒΑ. Έμπειρα τραπεζικά στελέχη εκτιμούν ότι οι πιθανές επιπτώσεις συνοψίζονται ως εξής:

Πρώτον, ο δείκτης μόχλευσης είναι ικανοποιητικός, λόγω της μικρής έκθεσης σε μοχλευμένα δάνεια. Όμως, ο αριθμητής είναι τα εποπτικά κεφάλαια (Tier 1 ή CET1), τα οποία -αν και υψηλότερα από τα χαμηλότερα όρια- υστερούν σε σχέση με τον μέσο ευρωπαϊκό όρο.

Δεύτερον οι δείκτες κεφαλαιακής επάρκειας υστερούν σε μέγεθος, αλλά και σε ποιότητα, λόγω του υψηλού ποσοστού αναβαλλόμενης φορολογίας και των κόκκινων δανείων. Αυτό έχει επισημανθεί αρκετές φορές από την Τράπεζα της Ελλάδος, ενώ γίνεται αναφορά και στην τελευταία έκθεση συμπερασμάτων του ΔΝΤ για την Ελλάδα. Το ΔΝΤ αναφέρει ότι μπορεί να μειώθηκαν ταχύτατα και σημαντικά τα κόκκινα δάνεια, αλλά δεν έχουν γίνει σημαντικά βήματα ως προς τη βελτίωση της βιωσιμότητας και της εξυγίανσης, όπως για παράδειγμα, μέσω χρηματοδοτήσεων ή του πτωχευτικού κώδικα (ρύθμιση ή πτώχευση και 2η ευκαιρία).

Τρίτον το ΔΝΤ αναφέρει, όπως άλλωστε έχει σημειώσει και η ΤτΕ, ότι οι ελληνικές τράπεζες πρέπει να ενισχύσουν τα κεφάλαιά τους, ακόμα και με αυξήσεις κεφαλαίων και δημιουργώντας κυκλικά εσωτερικό κεφάλαιο για την αντιμετώπιση κρίσεων και άλλων προκλήσεων, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνεται η τρέχουσα αβεβαιότητα, οι κυβερνοεπιθέσεις ή ο ανταγωνισμός από τις fintech.

Επιπτώσεις

Όλα αυτά, σε συνδυασμό με τους μακροοικονομικούς κινδύνους λόγω πληθωρισμού, ενεργειακής κρίσης, πολέμου, κλπ, οι ελληνικές τράπεζες ενδεχομένως να προχωρήσουν σε βελτιώσεις και αναθεωρήσεις των εσωτερικών μοντέλων πιστωτικού κινδύνου.

Αυτό μπορεί να σημαίνει ότι μπορεί να γίνουν πιο συντηρητικές στις χρηματοδοτήσεις ή να προχωρήσουν σε επανατιμολόγηση των επιτοκίων, του επιτοκιακού περιθωρίου και του περιθωρίου δανεισμού. Πρακτικά, ίσως ενσωματωθούν κίνδυνοι σε κατηγορίες δανείων όπου τα επιτόκια είναι αρκετά συμπιεσμένα λόγω ανταγωνισμού (άρα να υπάρξει μικρή άνοδος) ή να μειωθούν τα επιτόκια σε άλλες κατηγορίες.

 

Νούκα στο Newsbomb.gr για Ρήτρα Αναπροσαρμογής: Ποια είναι τα δικαιώματα των καταναλωτώνΝούκα στο Newsbomb.gr για Ρήτρα Αναπροσαρμογής: Ποια είναι τα δικαιώματα των καταναλωτών«Οι αντιρρήσεις είναι από τον κώδικα προμήθειας υποχρεωτικό προστάδιο»

«Ο κώδικας προμήθειας προβλέπει πως αν δεν συμφωνείς με τον λογαριασμό θα πρέπει να κάνεις αντιρρήσεις»

Η συνεχής άνοδος της τιμής της κιλοβατόρας, μαζί με τις τιμές χρέωσης των παρόχων, έχουν εκτοξεύσει στα ύψη τους λογαριασμούς του ηλεκτρικού ρεύματος. Στην άνοδο αυτή σημαντικό ρόλο παίζει και η Ρήτρα Αναπροσαρμογής. Η δικηγόρος Αριάδνη Νούκα μίλησε στο Newsbomb.gr εξηγώντας τα βήματα που μπορεί να ακολουθήσει, βάσει νόμου, κάθε καταναλωτής που θα βρεθεί αντιμέτωπος με τον «φουσκωμένο» λογαριασμό ρεύματος.

«Ο καταναλωτής πληρώνει για κάθε κιλοβατώρα. Από τη στιγμή που χρησιμοποιείς ρεύμα πληρώνεις τη Ρήτρα Αναπροσαρμογής», διευκρίνησε η κα Νούκα, τονίζοντας ότι κανείς δεν πρόκειται να την αποφύγει.

Ο μόνος τρόπος για να μπορείς να διεκδικήσεις τα χρήματα που έδωσες είναι οι αντιρρήσεις. «Οι καταναλωτές επιβάλλεται να εκφράσουν αντιρρήσεις για τη Ρήτρα Αναπροσαρμογής. Ο κώδικας προμήθειας προβλέπει πως αν δεν συμφωνείς με τον λογαριασμό θα πρέπει να κάνεις αντιρρήσεις. Οι αντιρρήσεις σου δίνουν το δικαίωμα, εφόσον κερδιθούν δικαστικά, τα χρήματα που έχεις καταβάλλει να μπορείς να τα ζητήσεις από τον πάροχο. Δηλαδή, αν τα δικαστήρια δικαιώσουν τους καταναλωτές τα χρήματα μπορείς να τα πάρεις πίσω. Οι αντιρρήσεις είναι από τον κώδικα προμήθειας υποχρεωτικό προστάδιο».

Η κα Νούκα διευκρίνησε πως η ΡΑΕ σε ανακοίνωσή της ανέφερε ότι «η Ρήτρα Αναπροσαρμογής δεν επιβλήθηκε από την ΡΑΕ. Είναι αμιγώς και αποκλειστικά επιχειρηματική απόφαση των προμηθευτών ηλεκτρικής ενέργειας».

Η ανακοίνωση της ΡΑΕ έχει ως εξής:

«Η Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας, αποβλέποντας στην πλήρη και ορθή ενημέρωση των καταναλωτών σχετικά με τη Ρήτρα Αναπροσαρμογής, διευκρινίζει τα εξής:

Η Ρήτρα Αναπροσαρμογής στις Συμβάσεις Προμήθειας Ηλεκτρικής Ενέργειας αποτελεί αμιγώς και αποκλειστικά επιχειρηματική απόφαση των Προμηθευτών Ηλεκτρικής Ενέργειας και δεν «επιβλήθηκε» από τη ΡΑΕ.

Η παροχή από τους Προμηθευτές Ηλεκτρικής Ενέργειας κυμαινόμενων τιμολογίων, δηλαδή τιμολογίων όπου η Χρέωση Προμήθειας διαμορφώνεται βάσει Ρήτρας Αναπροσαρμογής, αποτελεί συνήθη εμπορική πρακτική, προβλεπόμενη στον Κώδικα Προμήθειας Ηλεκτρικής Ενέργειας που εκδόθηκε με απόφαση του Υφυπουργού Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής τον Απρίλιο του 2013 (ΦΕΚ Β΄ 832/9.4.2013).

Τα κυμαινόμενα τιμολόγια τα οποία ενσωματώνουν Ρήτρα Αναπροσαρμογής είναι διαδεδομένα στην Ευρωπαϊκή Ένωση και αποτέλεσαν για τους εναλλακτικούς Προμηθευτές το εργαλείο διαφοροποίησης και ανάπτυξης ανταγωνιστικής δραστηριότητας προς τα έως τότε προσφερόμενα τιμολόγια, που ήταν αποκλειστικά σταθερής χρέωσης. Από την υπό έκδοση έκθεση Market Monitoring Report – Consumer Protection Volume του Council of the European Energy Regulators (CEER) για το έτος 2021 προκύπτει ότι από τις 24 χώρες που απάντησαν στις συγκεκριμένες ερωτήσεις που αφορούν τα διαθέσιμα προσφερόμενα συμβόλαια στη λιανική, 22 χώρες έχουν τιμολόγια με κυμαινόμενη χρέωση.

Ο Κώδικας Προμήθειας Ηλεκτρικής Ενέργειας του 2013 εξαρχής επέβαλε σαφή, εύλογα και διαφανή κριτήρια βάσει των οποίων λαμβάνει χώρα η αναπροσαρμογή των Χρεώσεων Προμήθειας (βλέπε, το άρθρο 28 παρ. 3 (γ), άρθρο 1 παρ. 2(στ) του Παραρτήματος ΙΙ). Τα εν λόγω κριτήρια αποσκοπούν στην: (α) επαρκή ενημέρωσή των καταναλωτών εκ των προτέρων, αναφορικά με τη φύση του τιμολογίου τους ως κυμαινόμενου, (β) κατανόηση και επαληθευσιμότητα της μεθοδολογίας υπολογισμού της Ρήτρας Αναπροσαρμογής και (γ) δυνατότητα επιλογής προμηθευτή και προγράμματος προμήθειας, κατά τις ανάγκες τους.

Η Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας, διαπίστωσε ότι υφίσταται έλλειμμα διαφάνειας ως προς την επιβολή και την ενεργοποίηση της Ρήτρας Αναπροσαρμογής και, εξ αυτού του λόγου, εξέδωσε την υπ’ αρ. 409/2020 Απόφασή της «Κατευθυντήριες Οδηγίες για τη διαφάνεια και την επαληθευσιμότητα των χρεώσεων στο ανταγωνιστικό σκέλος των τιμολογίων ΧΤ» (ΦΕΚ Β΄ 1364/14.04.2020). Με την ως άνω απόφαση η ΡΑΕ: α) επέβαλε στους Προμηθευτές την υποχρέωση παροχής τουλάχιστον ενός σταθερού τιμολογίου, β) τυποποίησε την ονομασία της Ρήτρας και όρισε ότι η διακύμανση οφείλει να γίνεται βάσει ενός μόνο μεγέθους της αγοράς, το οποίο να είναι εύκολα προσβάσιμο και επαληθεύσιμο από τον μέσο καταναλωτή, γ) τυποποίησε τη μεθοδολογία της Ρήτρας Αναπροσαρμογής ώστε να είναι σαφέστερος και περισσότερος κατανοητός ο υπολογισμός της και δ) συνέστησε να καθορίζεται η «περιοχή ασφαλείας», δηλαδή το εύρος τιμών πέραν του οποίου αναπροσαρμόζεται η Χρέωση Προμήθειας, κατά τέτοιον τρόπο ώστε να ελαχιστοποιείται η ανάγκη ενεργοποίησης του μηχανισμού αναπροσαρμογής.

Η Αρχή, ήδη από τις 8 Απριλίου 2022, έχει εκκινήσει διαδικασία ακροάσεων των Προμηθευτών Ηλεκτρικής Ενέργειας που παραβιάζουν τις υποχρεώσεις τους εκ της 409/2020 Απόφασης ΡΑΕ, είτε παραλείποντας να παρέχουν σταθερά τιμολόγια είτε διαμορφώνοντας τη Ρήτρα Αναπροσαρμογής κατά τρόπο που αποκλίνει ουσιωδέστατα από την κατεύθυνση της Αρχής είτε ακόμη παραπλανώντας τους καταναλωτές εμφανίζοντας τη Ρήτρα Αναπροσαρμογής ως μη εντασσόμενη στις ανταγωνιστικές χρεώσεις, δηλαδή τις χρεώσεις που διαμορφώνουν ελεύθερα οι Προμηθευτές.

Η ΡΑΕ δεν διαθέτει αποφασιστική αρμοδιότητα για τα ζητήματα που αφορούν την προμήθεια ενέργειας, καθώς δεν έχει την αρμοδιότητα έκδοσης και τροποποίησης του Κώδικα Προμήθειας Ηλεκτρικής Ενέργειας (άρθρο 138 ν. 4001/2011). Ωστόσο, στο πλαίσιο της αδιάλειπτης εποπτικής παρακολούθησης των διαμορφούμενων επιχειρηματικών πρακτικών και με στόχο την περαιτέρω ενδυνάμωση των καταναλωτών και την ενίσχυση της ευχερούς κατανόησης των τιμολογίων, εξέδωσε την υπ’ αρ. 967/2021 Απόφασή της «Κατευθυντήριες Οδηγίες για την υιοθέτηση πρότυπου εγγράφου «Αίτησης Προσφοράς Προμήθειας Ηλεκτρικής Ενέργειας ΧΤ» και υποδείγματος «Λογαριασμού Κατανάλωσης ΧΤ».

Με ως άνω απόφαση, που επέχει τον χαρακτήρα ερμηνευτικής οδηγίας – σύστασης, προωθείται αποφασιστικά η αρχή της διαφάνειας τόσο σε προσυμβατικό επίπεδο, όταν δηλαδή οι καταναλωτές συγκρίνουν τις προσφορές προμήθειας, όσο και κατά την εκτέλεση της σύμβασης, ιδίως στο επίπεδο του λογαριασμού κατανάλωσης. Πλέον καθίσταται απολύτως ευχερές στους καταναλωτές να αντιλαμβάνονται εκ των προτέρων τη φύση του προσφερόμενου τιμολογίου και του βαθμού έκθεσής τους στον κίνδυνο τιμών των χονδρεμπορικών αγορών ηλεκτρικής ενέργειας.

Η Αρχή, στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων της, παρακολουθεί και εποπτεύει τη λειτουργία της αγοράς ενέργειας και ενεργεί με γνώμονα την προστασία των καταναλωτών και την τήρηση των κανόνων του ανταγωνισμού».

Αναπροσαρμογή χρεώσεων

Σύμφωνα με την κα Νούκα «η αναπροσαρμογή των χρεώσεων θα πρέπει για να έχει νομιμότητα να πληρούνται κάποια κριτήρια, τα οποία είναι:

1) επαρκή ενημέρωσή των καταναλωτών εκ των προτέρων, αναφορικά με τη φύση του τιμολογίου τους ως κυμαινόμενου.

2) θα πρέπει ο καταναλωτής να μπορεί να κατανοεί και να επαληθεύει τη μεθοδολογία υπολογισμού της Ρήτρας Αναπροσαρμογής

3) δυνατότητα επιλογής προμηθευτή και προγράμματος προμήθειας, κατά τις ανάγκες των καναταλωτών».

Παρόχοι ηλεκτρικής ενέργειας διαφημίζουν ότι δεν έχουν Ρήτρα Αναπροσαρμογής στα τιμολόγια

«Οι πάροχοι ηλεκτρικής ενέργειας όταν αναφέρουν ότι δεν έχουν Ρήτρα Αναπροσαρμογής εννοούν ότι παρέχουν σταθερό τιμολόγιο, αλλά οι καταναλωτές θα πρέπει να δείξουν τεράστια προσοχή στις τιμές που προσφέρουν. Θα πρέπει να κάνουν έρευνα για το πόσο είναι το κόστος της κιλοβατώρας που θα πληρώσουν», πρόσθεσε η δικηγόρος.

Κάθε πότε γίνεται η αντίρρηση από τους καταναλωτές;

Η κα Νούκα επεσήμαμε, ότι «κανονικά θα πρέπει να γίνεται κάθε μήνα, κάθε φορά που έρχεται ο λογαριασμός ρεύματος με την ρήτρα αναπροσαρμογής. Ωστόσο, την πρώτη φορά που θα κάνει κάποιος αντίρρηση αν αναφέρει μέσα ότι αμφισβητεί τις ρήτρες αναπροσαρμογής από εδώ και στο εξής, είναι καλυμμένος».

Εύη Σιμοπούλου Εύη Σιμοπούλου