Τα ζώα μιλούν και ας μην τα ακούμε… Τάσος Τσακίρογλου

«Οταν σπούδαζα φιλοσοφία, εξεπλάγην από τη σχεδόν παντελή απουσία των ζώων από τη δυτική φιλοσοφική παράδοση. Η σκέψη θεωρείται ανέκαθεν μια δραστηριότητα των ανθρώπων για τους ανθρώπους. Αυτό όμως αλλάζει. Σκεφτόμαστε όλο και περισσότερο για τα ζώα, ειδικά στην ηθική και πρόσφατα στην πολιτική φιλοσοφία». Με αυτά τα λόγια εισάγει το βιβλίο της «Οι γλώσσες των ζώων» (Εκδόσεις Καστανιώτη) η Ολλανδή φιλόσοφος και συγγραφέας Εύα Μέιερ. Δεν πρόκειται για ένα βιβλίο γενικά για τα ζώα και τις σχέσεις τους με τους ανθρώπους, αλλά για ένα έργο που, με στέρεα επιχειρήματα και δεδομένα της γλωσσολογίας, της ψυχολογίας, της ηθολογίας, της ζωολογίας και των νευροεπιστημών, αποδεικνύει ότι τα ζώα μιλούν διάφορες γλώσσες και ότι εναπόκειται σε εμάς να τις «ακούσουμε».

Σκύλοι, γάτες, δελφίνια, φάλαινες, πουλιά, ελέφαντες, μέλισσες, άλογα και πλείστα άλλα ζώα μιλούν, κατανοούν και επικοινωνούν μεταξύ τους με τρόπους που τις περισσότερες φορές μας διαφεύγουν, αλλά αυτό δεν κάνει τις γλώσσες τους λιγότερο γλώσσες. Μάλιστα σε ορισμένα είδη διακρίνεται και κάποιου είδους «γραμματική» και «συντακτικό», τα οποία μένει να μελετηθούν ενδελεχώς, εάν οι άνθρωποι θέλουμε να «επικοινωνήσουμε» μαζί τους, όσο αυτό είναι εφικτό.

Η επικοινωνία μεταξύ των ζώων είναι πολύ πιο σύνθετη απ’ όσο πιστεύαμε μέχρι τώρα και «μάλιστα κάποια χαρακτηριστικά σε συγκεκριμένα είδη αντιστοιχούν στην ανθρώπινη γλώσσα». Η συγγραφέας τονίζει ότι «οι ορισμοί της γλώσσας όπως έχουν τεθεί από τους ανθρώπους θα ευνοούν πάντα τους ανθρώπους, οπότε θα έπρεπε να περιλάβουμε και άλλα χαρακτηριστικά όταν σκεφτόμαστε τις γλώσσες των ζώων».

Ο βασικότερος λόγος που οι άνθρωποι δεν έχουμε επικοινωνήσει με τα ζώα -εκτός εκείνων που έχουν κατοικίδια, οπότε ξέρουν ότι αυτά ΚΑΙ «μιλούν», ΚΑΙ παίζουν, ΚΑΙ διαθέτουν «χιούμορ»- είναι η αντίληψή (ψευδαίσθησή) μας ότι αποτελούμε την «κορωνίδα της Δημιουργίας» και ότι έχουμε ιδιαίτερα ανεπτυγμένη την αίσθηση της δικαιοσύνης. Αυτό βέβαια δεν μας εμποδίζει να εκμεταλλευόμαστε, να κακοποιούμε και να μακελεύουμε όλα τα υπόλοιπα είδη προς όφελός μας.

Η συγγραφέας τονίζει πως οι πιο πρόσφατες μελέτες μάς δείχνουν ότι οι γλώσσες που χρησιμοποιούν τα ζώα έχουν πολλές φορές σύνθετη δομή, ότι μπορεί «να είναι συμβολικές και αφηρημένες και να αναφέρονται σε καταστάσεις του παρελθόντος ή του μέλλοντος».

Η Μέιερ υποστηρίζει ότι «η γλώσσα είναι πολύ ευρύτερη και πλουσιότερη απ’ ό,τι νομίζαμε και ότι υπάρχουν πολύ περισσότεροι τρόποι ουσιαστικής έκφρασης πέρα από τις ανθρώπινες λέξεις». Μας προτρέπει έτσι «αντί να απορρίπτουμε αυτές τις μορφές έκφρασης ως κατώτερες, να μάθουμε για τα άλλα ζώα και για τις εσωτερικές ζωές τους», ενώ καταλήγει λέγοντας πως «για να είναι η γλώσσα των ζώων γλώσσα, δεν χρειάζεται αυτά να μάθουν κάτι καινούργιο, αλλά εμείς πρέπει να τα δούμε διαφορετικά».

Με τα υπόλοιπα ζώα μοιραζόμαστε τον ίδιο πλανήτη και κάθε είδος άγριας ζωής που χάνεται για τη βιοποικιλότητα είναι μια αναντικατάστατη απώλεια και ταυτόχρονα ένα βήμα πιο κοντά στη χωρίς γυρισμό ανατροπή της ισορροπίας των οικοσυστημάτων. Ο συνδυασμός κλιματικής αλλαγής και καταστροφής της βιοποικιλότητας είναι σήμερα η μέγιστη απειλή για την ανθρωπότητα και ο σημαντικότερος κίνδυνος για τις μελλοντικές γενιές. Το να καταλάβουμε τα ζώα και τις γλώσσες τους σημαίνει να τα αγαπήσουμε όσο και τα παιδιά μας. Είναι το μέλλον, είναι η ισορροπία, ψυχική και σωματική!

ΠΡΟΣΩΠΟ – Βιβλιοnet