Σενάρια για κίνητρα σε όσους έχουν εμβολιαστεί – Με κλειστά αυτιά οδεύει η συνεπιμέλεια στην Ολομέλεια της Βουλής – Η στροφή προς μια πιο βιώσιμη κοινωνία δεν λειτουργεί χωρίς έναν νέο τρόπο ζωής

Σενάρια για κίνητρα σε όσους έχουν εμβολιαστεί
Αν και η κυβερνητική εκπρόσωπος έβαλε πρόσφατα «φρένο» στη συζήτηση το θέμα επανέρχεται παρά το γεγονός πως δεν έχει ανοίξει η πλατφόρμα για όλες τις ηλικιακές ομάδες.

Ορθάνοιχτο «παράθυρο» για προνόμια στους εμβολιασμένους άφησε ο υπουργός Εσωτερικών, Μάκης Βορίδης. Ο κυβερνητικός αξιωματούχος, παρά το γεγονός πως η Αριστοτελία Πελώνη φρόντισε να το «θάψει» πριν καν «φουντώσει», επανήλθε σε ένα θέμα που φαίνεται να απασχολεί έντονα το Μαξίμου λέγοντας (ΣΚΑΪ) πως σημείωσε ότι «θα μπορούσε να δοθεί κάποιο προνόμιο στους εμβολιασμένους, ειδικά κυρίως στο ζήτημα ευκολότερων άρσεων περιορισμών που μπορεί να συνδέονται με τις μετακινήσεις».

Η κυβέρνηση δεν έχει αποκλείσει το ενδεχόμενο όμως εμφανίζεται επιφυλακτική σε πρώτη φάση καθώς υπάρχουν ηλικιακές ομάδες που παραμένουν ανεμβολίαστες. Η κυβερνητική εκπρόσωπος, πριν από μία εβδομάδα, επιβεβαίωσε ότι υπάρχουν σκέψεις στο Μέγαρο Μαξίμου να δοθούν προνόμια σε όσους έχουν εμβολιαστεί όμως ξεκαθάρισε ότι «η συζήτηση για αποκλειστικά προνόμια των εμβολιασμένων δεν έχει νόημα παρά μόνο αν ανοίξουν όλες οι ηλικιακές ομάδες».

Τα σενάρια που βρίσκονται στο τραπέζι για όσους διαθέτουν πιστοποιητικό εμβολιασμού αφορούν την πρόσβαση σε κλειστούς χώρους (θέατρα, κινηματογράφους, κ.α.) και τις μεταφορές (αεροπλάνα και πλοία).

Το θέμα άνοιξε προ ολίγων ημερών η καθηγήτρια Παιδιατρικής Λοιμωξιολογίας και μέλος της Επιτροπής Εμπειρογνωμόνων, Βάνα Παπαευαγγέλου, που μίλησε για οφέλη που θα έχουν αυτοί οι οποίοι έχουν εμβολιαστεί.

Τη σκυτάλη πήρε ο υπουργός Ανάπτυξης, Άδωνις Γεωργιάδης που βιάστηκε να μιλήσει για άνοιγμα των γυμναστηρίων πρώτα σε όσους έχουν εμβολιαστεί ενώ αναφερόμενος στο θέμα, ο υφυπουργός Σύγχρονου Πολιτισμού, Νίκος Γιατρομανωλάκης συνέδεσε την πληρότητα στα θέατρα με τα πιστοποιητικά εμβολιασμού.

Με κλειστά αυτιά οδεύει η συνεπιμέλεια στην Ολομέλεια της Βουλής

Με κλειστά αυτιά οδεύει η συνεπιμέλεια στην Ολομέλεια της Βουλής

Τίποτα δεν σταματά το νομοσχέδιο Τσιάρα για τις αλλαγές στο οικογενειακό δίκαιο, ούτε οι εκκλήσεις των ειδικών, ούτε οι αντιρρήσεις της αντιπολίτευσης, ούτε οι φωνές των δικών τους πρώην υπουργών ● Οι αρνητικές τελικές τοποθετήσεις των κομμάτων, ίσως για πρώτη φορά επί κυβέρνησης Μητσοτάκη, έχουν τόσο πολλά κοινά σημεία ώστε να μπορούν εύκολα να ομαδοποιηθούν ● Ενδεικτικά κάποιες απόλυτες ταυτίσεις στα πλέον προβληματικά από τα 10 άρθρα που συγκέντρωσαν σφοδρές αντιδράσεις.

Σήμερα αναμένεται να ολοκληρωθεί η συζήτηση στις αρμόδιες επιτροπές της Βουλής με την τελική ανάγνωση του Νομοσχεδίου Τσιάρα για τις αλλαγές στο οικογενειακό δίκαιο ενώ την Τετάρτη εισάγεται στην Ολομέλεια. Οπως όλα δείχνουν, ο υπουργός Δικαιοσύνης και η κυβέρνηση παραμένουν άκαμπτοι τόσο στις εκκλήσεις των κατ’ εξοχήν ειδικών φορέων, όπως γυναικείες οργανώσεις, σύλλογοι γονέων, χριστιανικές ενώσεις, Παιδοψυχιατρική Εταιρεία Ελλάδας, Ολομέλεια των Δικηγορικών Συλλόγων κ.λπ., όσο και στις φωνές όλων των κομμάτων της αντιπολίτευσης. Παραμένουν άκαμπτοι ακόμα και στις φωνές των δικών τους πρώην υπουργών (Μ. Γιαννάκου, Ο. Κεφαλογιάννη) που την περασμένη Παρασκευή κατέθεσαν 10 τροπολογίες για τα 10 άρθρα που συμπυκνώνουν σε μεγάλο βαθμό τις προτάσεις όλων των διαφωνούντων με το νομοσχέδιο.

Προφανώς οι φωνές που ακούει όλο αυτό το διάστημα το υπουργείο Δικαιοσύνης είναι πιο ισχυρές και πιο αποτελεσματικές ενώ δημιουργούνται εύλογα ερωτήματα για τις αιτίες αυτής της τόσο μεγάλης επιρροής. Από την ακρόαση των φορέων, αν εξαιρέσει κανείς τη θετική αποδοχή εκ μέρους του υπουργού κάποιων παρατηρήσεων της Ενωσης Δικαστών και Εισαγγελέων και την ακατανόητα θετική στάση του ΣτΠ, το καλωσόρισμα του νομοσχεδίου προήλθε αποκλειστικά από συγκεκριμένες ενώσεις μπαμπάδων που τάσσονται υπέρ της υποχρεωτικής συνεπιμέλειας.

Εντύπωση προκάλεσε η πολύ θετική στάση του κ. Βαλτούδη ως εκπροσώπου της Σχολής Δικαστών, ενώ, όπως προκύπτει, δεν είναι μέλος ούτε του Δ.Σ. ούτε του Συμβουλίου Σπουδών -στο οποίο συμμετέχει καθηγήτρια Οικογενειακού Δικαίου- και ο ίδιος έχει διαφορετικό γνωστικό αντικείμενο.

Παραμένει άγνωστο αν η κυβέρνηση θα διατηρήσει μέχρι τέλους την ανεξήγητα (;) τόσο άκαμπτη στάση της τη στιγμή που και οι ίδιοι αναγνωρίζουν πόσο πολύ το Οικογενειακό Δίκαιο επηρεάζει οριζόντια ολόκληρη την κοινωνία και τους θεσμούς της. Αναπάντητο παρέμεινε το κοινό αίτημα για δημιουργία οικογενειακών δικαστηρίων.

Οι αρνητικές τελικές τοποθετήσεις των κομμάτων και στην τελευταία συνεδρίαση της κατ’ άρθρο ανάγνωσης, ίσως για πρώτη φορά επί κυβέρνησης Μητσοτάκη, έχουν τόσο πολλά κοινά σημεία ώστε να μπορούν εύκολα να ομαδοποιηθούν. Είναι σχεδόν βέβαιο ότι οι τροπολογίες των Γιαννάκου-Κεφαλογιάννη με μικρές αποκλίσεις θα μπορούσαν να εκφράσουν ολόκληρη την αντιπολίτευση. Ενδεικτικά σταχυολογούμε κάποιες απόλυτες ταυτίσεις στα πλέον προβληματικά από τα 10 άρθρα που συγκέντρωσαν σφοδρές αντιδράσεις.

1⃣ Στον ορισμό του συμφέροντας του παιδιού (αρ.1 και αρ. 5) διαφωνώντας με την εισηγήτρια της Ν.Δ. (Α. Παπαδημητρίου) «περί του πνεύματος της ρύθμισης που κατατείνει σε κουλτούρα συνεννόησης και συνεργασίας των γονέων για το συμφέρον του παιδιού τους» και παρά τις διαβεβαιώσεις ότι οι διατάξεις συνάδουν με τις διεθνείς συμβάσεις που δεσμεύουν τη χώρα, οι βουλευτές επισήμαναν ότι το συμφέρον του παιδιού είναι μια αόριστη νομική έννοια που εξειδικεύεται προφανώς από την κρίση του δικαστή σε κάθε ξεχωριστή περίπτωση ενώ οι προτεινόμενες διατάξεις φιλοδοξούν να καθοδηγήσουν τον δικαστή και να πείσουν ότι συνάδουν με τις συμβάσεις της χώρας επειδή έτσι γράφει το νομοσχέδιο!

● «Δεν είναι δυνατόν να έχει προαποφασιστεί από τον νομοθέτη ποιο είναι το συμφέρον του παιδιού για όλες τις περιπτώσεις και ότι αυτό είναι πάντα η ουσιαστική συμμετοχή και των δύο γονέων, αφού υπάρχουν περιπτώσεις παραδείγματος χάριν κακοποιητικών γονέων, που το συμφέρον του παιδιού τους είναι η απομάκρυνση και όχι η συμμετοχή τους» (Θ. Ξανθόπουλος, ΣΥΡΙΖΑ).

● «Ειδικά με αυτή τη διάταξη φεύγουμε από τον παιδοκεντρικό χαρακτήρα και οδηγούμαστε σε μία γονεοκεντρική λογική, όπου το παιδί προσεγγίζεται ως παθητικός δέκτης των γονεϊκών δικαιωμάτων, αντί να είναι το ίδιο φορέας δικαιωμάτων όπως επιβάλλουν όλες οι διεθνείς συμβάσεις» (Ν. Γιαννακοπούλου, ΚΙΝ.ΑΛΛ).

● «Σ’ αυτά, λοιπόν, τα αδιέξοδα και παράδοξα μας οδηγεί δυστυχώς η προσκόλληση στην ψευδοεπιστήμη της γονεϊκής αποξένωσης. Είναι πραγματικά ποτέ δυνατό να κριθεί το συμφέρον του τέκνου με βάση την πρόθεση του ενός γονέα να σέβεται τα συμφέροντα και τις επιδιώξεις του άλλου;» (Α. Αδαμοπούλου, ΜέΡΑ25).

● «Οπως επισημάνθηκε από την πλειονότητα των επιστημόνων, ο νομοθέτης δεν μπορεί να ορίζει το συμφέρον του παιδιού, ούτε να το ιεραρχεί. Θα δει τη γενική κατάσταση. Στο συμφέρον του τέκνου πρέπει να αποβλέπει και η απόφαση του δικαστηρίου» (Μ. Γιαννάκου).

2⃣Σύμφωνα με την εισηγήτρια της Ν.Δ. (στο αρ. 7) θεσπίζεται, για πρώτη φορά, η εκ του νόμου από κοινού και εξίσου άσκηση της γονικής μέριμνας και από τους δυο γονείς, διασφαλίζοντας τη συμμετοχή τους σε περίπτωση χωρισμού σε όλα τα κρίσιμα ζητήματα που αφορούν τη ζωή και την ανατροφή του παιδιού τους, χωρίς να περιορίζεται η εξουσία του δικαστή και χωρίς φυσικά να ισοδυναμεί αυτό με την κοινή επιμέλεια. Ολοι οι βουλευτές αναρωτήθηκαν πώς είναι δυνατόν όταν ούτε στη διάρκεια του γάμου ή της συμβίωσης δεν υπάρχει το από «κοινού και εξίσου» να υπάρχει αυτή η υποχρέωση μετά τον χωρισμό. Πώς είναι δυνατόν να υποχρεώνεται εξάλλου ο γονέας με τον οποίο διαμένει το παιδί να ενημερώνει για τα πάντα τον άλλο και μάλιστα να κρέμεται πάνω από το κεφάλι του η κατηγορία της άσκησης κακής μέριμνας αν δεν το κάνει; Πρότειναν αντί του εξίσου να μπει η λέξη ισότιμα.

● «Ακούσατε τι είπε η εκπρόσωπος του “Γονείς” που υποστηρίζει εναλλασσόμενη διαμονή και υποχρεωτική συνεπιμέλεια. Είπε ξεκάθαρα ότι με αυτόν τον τρόπο εισάγετε την ισόχρονη γονική μέριμνα, την ισόχρονη επιμέλεια. Αυτό δεν το ακούσατε, κύριε υπουργέ; Η εμμονή σας σε αυτό δείχνει λοιπόν όχι ξεκάθαρες προθέσεις. Αν θέλετε ισόχρονη άσκηση γονικής μέριμνας και επιμέλειας, βγείτε και πείτε το και μην κρύβεστε.» (Ν. Γιαννακοπούλου).

● «Η ισότητα των γονέων που επικαλείται η κυβέρνηση είναι μόνο τυπική. Είναι εξάλλου η ίδια τυπική ισότητα που σε διάφορους νόμους παρουσιάζεται μεταξύ των πολιτών, σε μια κοινωνία στην οποία ζουν και βασιλεύουν οι ανισότητες» (ΚΚΕ, Μ. Κομνηνάκα).

● «Πώς νοείται το εξίσου. Νοείται ως σε ίσο βαθμό, σε ίδιο ποσοστό. Προφανώς, λοιπόν, για να κάνουμε μια γραμματική ερμηνεία, μιλάμε για ίση χρονική κατανομή. Και πώς θα επιτευχθεί πρακτικά η ίση χρονική κατανομή; Μόνο με εναλλασσόμενη διαμονή μπορεί να λειτουργήσει. Αρα, λοιπόν, κλείνετε το μάτι στην εναλλασσόμενη διαμονή» (Α. Αδαμοπούλου, ΜέΡΑ25).

3⃣Στο καθορισμένο τεκμήριο του 1/3 του χρόνου διαμονής τοποθετήθηκε αρνητικά όλη η αντιπολίτευση.

● «Κάνετε μία λάθος επιλογή κατά τη γνώμη μου και θα το πιείτε το ποτήρι μέχρι το τέλος, θα υποστείτε τις συνέπειες, θα αναγκάσετε τους δικαστές με το κομπιουτεράκι να μετρούν τις ώρες και τον χρόνο. Πιστεύω ότι μια κατεύθυνση του τύπου “η ευρύτερη δυνατή επικοινωνία” θα ήταν πάρα πολύ χρήσιμη, λυσιτελής και θα απελευθέρωνε τη δυνατότητα των δικαστών να αποφασίσουν» (Θ. Ξανθόπουλος).

● «Οι σχέσεις δηλαδή του γονέα με το παιδί είναι αποκλειστικά ξενοδοχειακής φύσεως, κύριε υπουργέ; Αυτό μας λέτε; Η αναφορά στον συνολικό χρόνο λοιπόν είναι προφανώς ανέφικτη. Η δε διάταξη ότι ο γονέας με τον οποίο διαμένει το τέκνο οφείλει να λογοδοτεί καθημερινά είναι παντελώς ανεφάρμοστη και παράνομη, καθώς παραβιάζει το άρθρο 8 της ΕΣΔΑ περί ιδιωτικότητας του άλλου γονέα. Είναι σαφές ότι η τόσο εκτεταμένη επικοινωνία θα έχει ως αποτέλεσμα τη μείωση των διατροφών. Kαθώς μόνο η αναιτιολόγητη μη καταβολή της διατροφής ποινικοποιείται, [η διάταξη αυτή] θα διευκολύνει περαιτέρω τη μη καταβολή της» (Ν. Γιαννακοπούλου).

● «Και αυτό το 1/3 πώς προσδιορίζεται; Είναι εβδομαδιαία; Είναι μηνιαία; Σε ετήσια βάση;» (Κ. Χύτας, Ελλ. Λύση).

4⃣ Σύσσωμες ήταν οι αντιδράσεις στο σύνολο του άρθρου για την κακή άσκηση γονικής μέριμνας και κυρίως για την προϋπόθεση οριστικής δικαστικής απόφασης.

Η εισηγήτρια της Ν.Δ. υποστήριξε ότι «τίθενται για πρώτη φορά αντικειμενικά κριτήρια κακής άσκησης της γονικής μέριμνας».

● «Μη μας πείτε ότι πρέπει να σας πούμε και ευχαριστώ επειδή το αμετάκλητο το κάνετε τελεσίδικα, όταν ξέρετε πολύ καλά ότι αυτό είναι τελείως κόντρα στη Συνθήκη της Κωνσταντινούπολης. Εχετε λάβει καθόλου υπόψη ότι πολλές μητέρες προσπαθούν να απαλλαγούν από την ενδοοικογενειακή βία προσφεύγοντας μόνο σε αστικά δικαστήρια; Οτι κάποιες δεν καταφέρνουν να καταγγείλουν εξαιτίας περιορισμών ή εμποδίων που θέτει το δικαστικό σύστημα; Οτι άλλες επιλέγουν να μην το καταγγείλουν από φόβο ή για κοινωνικούς λόγους ή για οικονομικούς λόγους; Πώς είναι δυνατόν, λοιπόν, από τη μία η κυβέρνησή σας να χύνει κροκοδείλια δάκρυα κι από την άλλη να πορεύεστε με αυτόν τον τρόπο;» (Ν. Γιαννακοπούλου).

● «Γιατί καταργείτε τη δυνατότητα στο αρμόδιο δικαστήριο να διατάξει οποιοδήποτε πρόσφορο μέσο για την αντιμετώπιση της κακής άσκησης γονικής επιμέλειας; Εδώ κοιτάμε να θωρακίσουμε την προστασία του τέκνου, όχι να τη μειώσουμε» (Κ. Χύτας).

● «Είναι το περίφημο σημείο, το οποίο μιλάει για την κακοποιητική συμπεριφορά και για την οριστική απόφαση του δικαστηρίου. Οπως, όμως, η Συνθήκη της Κωνσταντινούπολης και η Συνθήκη των Ηνωμένων Εθνών προβλέπει, δεν χρειάζεται δικαστική απόφαση, γιατί δεν χρειάζεται και για πολλά άλλα θέματα. Πρέπει να αναφέρεται η διαπιστωμένη πράξη για ενδοοικογενειακή βία ή εγκλήματα κατά της γενετήσιας ελευθερίας ή οικονομικής εκμετάλλευσης της γενετήσιας ζωής. Δεν είναι δυνατόν να περιμένουμε δικαστική απόφαση, ενώ για όλα τα άλλα, που συνιστούν κακή άσκηση της γονικής μέριμνας, δεν περιμένουμε» (Μ. Γιαννάκου).

O Κ. Τσιάρας προέταξε ως αντεπιχείρημα το τεκμήριο αθωότητας, ενώ αναφώνησε κλείνοντας: «Υπάρχει ένα πρόβλημα που βροντοφωνάζει. Υπάρχουν παιδιά που μεγαλώνουν χωρίς τις αγκαλιές των γονέων τους. Ολα αυτά δεν αγγίζουν κανέναν πραγματικά;»

Σφοδρή κριτική δέχτηκε τέλος και το ζήτημα με τη διαμεσολάβηση προ δικαστηρίου και τα δυσβάστακτα έξοδα για τους γονείς, ενώ και η ΕνΔΕ ζήτησε τουλάχιστον να προβλέπεται δικαστική διαμεσολάβηση. Το ίδιο και η διάταξη της υποχρέωσης διατήρησης των σχέσεων του παιδιού με [όλη] την οικογένεια του συζύγου που δεν ασκεί επιμέλεια. «Ποιος είναι αυτός που λέει ότι αν το παιδί των χωρισμένων δεν μιλάει με τον αδελφό του πατέρα ή της μητέρας ή τον εξάδελφο ή τους γονείς του ή τους αδελφούς του, αυτό συνιστά κακή άσκηση; Αντιλαμβάνομαι τη λογική τού “πατρίς, θρησκεία, οικογένεια”, αλλά εδώ μιλάμε για νομικές έννοιες» (Θ. Ξανθόπουλος).

Κοινή λογική

Μαριέττα Γιαννάκου (Ν.Δ.)

«Αντιλαμβάνομαι ότι ο υπουργός και ο υφυπουργός δεν είναι διατεθειμένοι να δεχτούν τις προτάσεις των βουλευτών, διότι η θεωρία η οποία εκφράστηκε τώρα μάλιστα από τον υφυπουργό, είναι ότι κάποιος κινδυνολογεί. Εγώ είδα άλλους να κινδυνολογούν, οι οποίοι έχουν πληρώσει εκατομμύρια για να κάνουν και ανοικτή διαφήμιση. Αυτό που αποδείχθηκε σήμερα από τις ακροάσεις είναι σαφές. Ολοι οι πραγματικοί επιστημονικοί φορείς έκαναν επισημάνσεις στα ίδια σημεία που είχα κάνει και εγώ χθες. Και επειδή άκουσα χθες το βράδυ τον υπουργό στην τηλεόραση να ισχυρίζεται ότι περίπου κανείς μας δεν ξέρει τι λέει και δεν έχουμε καμία επίγνωση και τα λοιπά, θέλω να του πω ότι δεν γίνεται έτσι η συνεργασία μέσα στο Κοινοβούλιο. Κανείς δεν είναι ο Πάπας της Ρώμης. Εδώ μιλάμε για την επιστήμη και μιλάμε και για την κοινή λογική. Δεν είναι επιστήμη, παραδείγματος χάριν, η θεωρία της γονεϊκής αποξένωσης που βάζετε στην αιτιολογική έκθεση. Δεν έχει επιστημονικό νόημα αυτό».

«Υπαιτιότητα»

Σπύρος Λάππας (ΣΥΡΙΖΑ)

«Σε αυτό το νομοσχέδιο να σας πω, νομικά σκεπτόμενος, δεν περίμενα ποτέ να βρω το επιχείρημα “υποχρεώνεται” και το επίθετο “υπαίτιος” σε τέτοια πληθώρα. Οταν από τις διατάξεις του Οικογενειακού Δικαίου του ’83 απουσιάζει παντελώς. Γιατί εξέλιπε τότε η έννοια της υπαιτιότητας και την επαναφέρετε πολλαπλώς ιδίως εις βάρος του γονέα που έχει την επιμέλεια και την κατοικία με το τέκνο. Αυτός έχει όλες τις υποχρεώσεις. Καμία υποχρέωση δεν έχει ο άλλος γονέας παρά μόνο το δικαίωμα της επικοινωνίας και όσα προβλέπονται εις βάρος κάποιου γονέα είναι εις βάρος αυτού ο οποίος έχει την επιμέλεια του τέκνου ή με αυτό διαμένει το τέκνο».

Άντα Ψαρρά

Η στροφή προς μια πιο βιώσιμη κοινωνία δεν λειτουργεί χωρίς έναν νέο τρόπο ζωής

Η στροφή προς μια πιο βιώσιμη κοινωνία δεν λειτουργεί χωρίς έναν νέο τρόπο ζωής

Το πρόβλημα που έχουμε να αντιμετωπίσουμε και είναι βασικό σήμερα: Το ξεπέρασμα της συνολικής κρίσης που βιώνουμε όλοι οι άνθρωποι αυτού του πλανήτη!

Η υγειονομική κρίση με την εμφάνιση της συνδημίας του κορονοϊού είναι η κορυφή του παγόβουνου της υποβόσκουσας οικολογικής, οικονομικής και κοινωνικής κρίσης που επικρατεί σε τοπικό και παγκόσμιο επίπεδο. Ο συνδυασμός και η σύνθεση αυτών των κρίσεων έχει πάρει τον χαρακτήρα της δομικής κρίσης του παγκοσμιοποιημένου συαστήματος του καπιταλισμού, που οδηγεί στην κατάρρευση του πλανητικού οικοσυστήματος.

Αν θέλουμε σαν ανθρωπότητα να αποφύγουμε αυτή την κατάρρευση-δυστοπία, θα χρειασθεί να επιλέξουμε πολιτικές, όχι μόνο για προστασία του περιβάλλοντος και του κλίματος, οι οποίες θα πρέπει να βάλουν στόχο το ξεπέρασμα της οικονομίας των υδρογονανθράκων σε τοπικό και παγκόσμιο επίπεδο, αλλά και πολιτικές που θα απαιτήσουν επίσης έναν άλλο τρόπο ζωής των πολιτών παντού. Έναν τρόπο ζωής στηριγμένο στην επάρκεια και όχι στην υπερκατανάλωση.

Μέχρι σήμερα, κεντρικοί κοινωνικοί θεσμοί, όπως η αγορά εργασίας, το συνταξιοδοτικό σύστημα, οι τράπεζες και το σύστημα δημόσιου χρέους, εξαρτώνται από την «ανάπτυξη». Οι εναλλακτικές έννοιες για την απελευθέρωσή τους από τους περιορισμούς της «ανάπτυξης»-όπως π.χ. η ιδέα της μείωσης του ωραρίου εργασίας-  δεν έχουν προχωρήσει μέχρι στιγμής, το αντίθετο συμβαίνει π.χ. στη χώρα μας. Υπάρχει έλλειψη ιδεών για τις αναγκαίες ριζικές αλλαγές και για τη δύσκολη μεταβατική φάση στην μετά την «ανάπτυξη εποχή. Αυτό που έχουμε ήδη βιώσει στις χώρες της Ευρωκρίσης, είναι η συρρίκνωση μέσα σε πολύ λίγο χρονικό διάστημα και όχι η μετατροπή της «ανάπτυξης» σε «αποανάπτυξη», όπως ισχυρίζονται μερικοί.
Όταν η συρρίκνωση επιβάλλεται από τις οικονομικές ελίτ των «από πάνω» στα πολυπληθή στρώματα των «από κάτω», δεν μπορεί να οδηγήσει σε μια βασισμένη και προσανατολισμένη στην αλληλεγγύη και το κοινό καλό οικονομία, στα πλαίσια του καπιταλισμού. Οι άνθρωποι δεν είναι πιο ευτυχισμένοι με τα λιγότερα, γιατί δεν θα έχει ξεπερασθεί ο ανταγωνισμός και η «σχετική φτώχεια» με την «συλλογική αφθονία των ΚΟΙΝΩΝ». Ο άνθρωπος-όπως λένε κάποιοι θεωρητικοί-μπορεί να-είναι κυρίως συνεργατικός ή ακόμα και αλτρουιστής, αλλά ο καπιταλισμός τον διαμορφώνει κυρίως ως εγωιστή. Η πολιτιστική επιρροή του καπιταλισμού είναι πολύ σημαντική: Γιατί εκτός από βιολογική, ο άνθρωπος είναι και κοινωνική κατασκευή.1 Και τα επίκτητα πολιτισμικά χαρακτηριστικά του περνούν και στο DNA του. Υπάρχει λοιπόν και μια βιολογική εξέλιξη που κάνει τον άνθρωπο να έχει μια τάση προς τον εγωισμό.

Στις δύσκολες καταστάσεις βέβαια, επικρατεί η ανάγκη για συνεργασία, αφού η ανθρώπινη ομάδα και οι συλλογική δράση βοηθά και το άτομο να αντεπεξέλθει καλύτερα σε αυτές2 Η περίοδος της σημερινής πανδημίας, για παράδειγμα, έχει αναδείξει σημαντικές πλευρές συλλογικών τέτοιων δράσεων.

Στις «αναπτυγμένες» κοινωνίες συνυπάρχουμε όλοι με τον κόσμο της «ανάπτυξης» μέσω των θέσεων μισθωτής εργασίας, των καταναλωτικών μας επιθυμιών ή των συνταξιοδοτικών μας ταμείων, που επενδύουν σε «αναπτυξιακές» ιδιωτικές ή κρατικές οικονομικές δραστηριότητες για την επίτευξη κερδών. Και ενεργούμε μόνο λογικά. Οι τάσεις μας προς την υπερβολική άνεση, τη συνήθεια, την υποταγή, τις προσδοκίες και την κανονικότητα περιπλέκουν κάθε θεμελιώδη αλλαγή. Όταν μπαίνει κάποιος από τον «αναπτυγμένο» κόσμο στο αεροπλάνο το χειμώνα για να περάσει κάποιες μέρες με ήλιο και ζέστη στις τροπικές χώρες και νησιά, δεν αισθάνεται τίποτα από την κλιματική καταστροφή και τα όρια της «ανάπτυξης».

Η βασική δομή των ανθρώπινων συναισθημάτων είναι δύσκολο να αλλάξει, όπως και η κυριαρχούσα (όχι βέβαια και αποκλειστική) κατεύθυνση της ανθρώπινης πράξης και στάσης. Από την άλλη πλευρά, οι αξίες και οι κανόνες της κανονικότητας είναι «μεταβλητές συναρτήσεις»- και αυτό που μπορεί να θεωρηθεί ως πραγματικό όφελος είναι επίσης επιδεκτικό σε κοινωνική επίδραση και επιρροή. Σε όλες τις πτυχές της καθημερινότητας των ανθρώπων, εκφράζεται και υπάρχει μια μεγάλη δόση πολιτισμού και κουλτούρας. Και αφού υπάρχει έτσι και αλλιώς αυτή η επιρροή, το ερώτημα που μπαίνει είναι: Πως μπορεί να επιτευχθεί μια θετική τέτοια επιρροή;

Πιθανά μέσα από τη δημιουργία συλλογικών συνθηκών καθημερινής ύπαρξης. Στα πλαίσιά τους μπορούμε να αναρωτιόμαστε και να αμφισβητούμε τις κυρίαρχες κανονικότητες. Αυτές οι συλλογικές διεργασίες στα πλαίσια των συλλογικών συνεργατικών εγχειρημάτων, μπορούν να βάλουν σε κίνηση και αρκετά μεγάλες κοινωνικές αλλαγές στις λεγόμενες «μεγάλες κοινωνικές σχέσεις». Αλλά ακόμη και στο επίπεδο των «μικρών» καθημερινών διανθρώπινων σχέσεων, μπορούμε να προχωρήσουμε μπροστά, κοιτάζοντας περισσότερο και πιο διεισδυτικά στον περιπλεγμένο συναισθηματικό μας κόσμο που δεν έχει να κάνει μόνο με τα γενικά θέματα βιωσιμότητας και αειφορίας, αλλά, επίσης, και με καθημερινά θέματα όπως π.χ. η επιδίωξη της αλλαγής στη διατροφή μας ή το τρέξιμο στις έξι το πρωί.

Και εδώ ακριβώς οι έννοιες ή οι συνταγές για έναν κόσμο αποανάπτυξης δεν πρέπει να αφορούν μόνο στον νέο ανθρωπολογικό τύπο που θα κατέβει ξαφνικά από τον ουρανό, γιατί έτσι θα παραμείνουν άσχετες ουτοπίες. Θα πρέπει να έχουν σχέση με τον υπάρχοντα τύπο ανθρώπου, που όμως μπορεί να αλλάξει μέσα από τη συμμετοχή στις συλλογικές πολιτικές και κοινωνικές διεργασίες, με την επιστροφή του στο κοινοτικό πνεύμα.  Μόνο έτσι μπορεί να προκύψει η αλλαγή του και η διαμόρφωση του καινούργιου. Η ατομική ωφελιμιστική στάση, οι απόψεις για την κανονικότητα και το αξιακό μας σύστημα μπορούν να εξελιχθούν παραπέρα μέσα από την αλληλεπίδραση των διαφόρων δρώντων προσώπων στις συλλογικές αυτές διεργασίες3.

Τα με συλλογικό τρόπο δρώντα αυτά πρόσωπα θα διαμορφώσουν και το κοινωνικό πρόγραμμα, που συνδέοντας την αποανάπτυξη-τοπικοποίηση με τον κοινοτισμό και την άμεση δημοκρατία, θα κάνει δυνατή τη μετάβαση των κοινωνιών σε νέους βιώσιμους τρόπους ζωής. Σε έναν νέο πολιτισμό,  στηριγμένο  στην επάρκεια και την ευζωία

Ο ανθρωπολογικός τύπος που θα μπορούσε να μας οδηγήσει σε μια τέτοια κατεύθυνση και σε μια αποαναπτυξιακή κοινωνία, θα χρειασθεί να περάσει μια διαδικασία αποκαπιταλιστικοποίησης του φαντασιακού του. Να περάσει από μια ιδιόμορφη ατομική αυτο-απο-καπιταλιστικοποίηση με γνώμονα την ανθρώπινη αξιοπρέπεια.

Προκειμένου να δημιουργήσουμε κάτι νέο, πάνω από όλα χρειαζόμαστε ο ένας τον άλλον για να αψηφήσουμε τις πιέσεις του παλαιού συστήματος. Όταν οικοδομούμε δομές που θα είναι υποστηρικτικές για την επιτυχία κάποιων μερικών στοιχείων του γενικότερου κοινωνικού μετασχηματισμού, τότε μπορεί να ανθίσει μια νέα κουλτούρα και εμείς και οι σχέσεις μας, μαζί με τον τρόπο ζωής μας θα αλλάξουν πιο εύκολα.
Οι εσωτερικές και εξωτερικές αλλαγές είναι σαν δύο κουπιά που μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε για να προχωρήσουμε. Χωρίς ένα από αυτά κάνουμε κύκλους και δεν κινούμαστε μπροστά.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

1. Όπως το διατυπώνουμε με τον Γιάννη Μπίλλα στο βιβλίο μας «Ο ανθρωπολογικός τύπος της αποανάπτυξης-τοπικοποίησης»(εκδόσεις των συναδέλφων): «Ο καπιταλισμός, πριν φανερώσει τα αδιέξοδά του, κατέστρεψε τον ψυχισμό των ανθρώπων, διαμόρφωσε ένα ανθρωπολογικό τύπο μοναχικό, νευρωτικό, αγχώδη, φοβικό και φοβισμένο, ανταγωνιστικό, επιθετικό, ενεργοβόρο, καριερίστα και αμοραλιστή, κάτοικο του εγώ και όχι του εμείς. Ακόμα και σήμερα ο άνθρωπος αυτός διατηρεί την ψευδαίσθηση της ατομικής διαφυγής, Ο ανθρωπολογικός τύπος της ιδιώτευσης, της απάθειας, της συναλλαγής, της αλλοτρίωσης, είναι μέρος του προβλήματος που έχουμε να επιλύσουμε».

2. Κατά τη διαδρομή της ανθρώπινης εξέλιξης αυτό υπαγόρευε και η βιολογία του ανθρώπινου είδους, σαν λογικού όντος, που έβλεπε πάντα τα πλεονεκτήματα του «συνυπάρχειν», «συμβιώνειν», «συμπράτειν» και «συναποφασίζειν».

3.Παραδείγματα τέτοιων συλλογικών διεργασιών αναφέρονται αναλυτικά στο βιβλίο μας για τον «Σύγχρονο Κοινοτισμό»: https://www.topikopoiisi.eu/902rhothetarhoalpha/503

Γιώργος Κολέμπας