Μιχάλης Καλαμπόκης: «Γι’ αυτό προσφεύγουμε στο ΣτΕ»

Στο ΣτΕ προσφεύγουν άμεσα οι 18 από τις 24 Ανώτερες Δραματικές Σχολές της χώρας κατά του Προεδρικού Διατάγματος που εξισώνει τις σπουδές και τα εργασιακά δικαιώματα των ηθοποιών με αυτά των αποφοίτων λυκείου. Μία κυβερνητική απόφαση που «ουσιαστικά υποβιβάζει και συμβολικά υποτιμά» τους ηθοποιούς και τις σπουδές τους, σύμφωνα με τον Μιχάλη Καλαμπόκη, διευθυντή της Ανώτερης Δραματικής Σχολής Αθηναϊκή Σχολή Κάλβου- Καλαμπόκη, ο οποίος μας μιλά για το πρόβλημα και τις αδιανόητες καταστάσεις στις οποίες έχει οδηγήσει μια έλλειψη ρύθμισης που συμπληρώνει 20ετία, αλλά και το τι μπορεί να κρύβει το ΠΔ.

● Τι επικαλείται ο νομικός σας σύμβουλος στην προσφυγή;

Το Σύνταγμα κατοχυρώνει την ανώτερη βαθμίδα σπουδών στο άρθρο 16 παρ.7, δίνοντας τη δυνατότητα να παρέχεται τόσο κρατικά όσο και ιδιωτικά. Γι’ αυτό το λόγο, με την προσφυγή μας, καλούμε να μην εξομοιώνονται τα εργασιακά δικαιώματα που πρέπει να είναι επαυξημένα, με τα αντίστοιχα κατόχων τίτλων σπουδών κατώτερης βαθμίδας (ΙΕΚ, απολυτήριο Λυκείου). Παράλληλα, οι ρυθμίσεις του ΠΔ85/2022 αντιτίθενται στο ενωσιακό δίκαιο, όπως αυτό ερμηνεύτηκε πρόσφατα σε ζήτημα επαγγελματικών δικαιωμάτων από την απόφαση 998/2021 από το Δ’ τμήμα του ΣΤΕ.

● Το πρόβλημα δεν είναι τωρινό, σωστά;

Το πρόβλημα έχει ξεκινήσει από το 2003. Το τωρινό ΠΔ έρχεται να το επισφραγίσει. Η καλλιτεχνική εκπαίδευση στην Ελλάδα παρέχεται από το Υπουργείο Πολιτισμού, βάσει της ισχύουσας νομοθεσίας, ενώ οι ανώτερες δραματικές σχολές μπορούν να είναι είτε κρατικές είτε ιδιωτικές, βάσει άρθρου του Συντάγματος. Κρατική δραματική σχολή δεν υπάρχει. Ακόμη και οι σχολές του Εθνικού Θεάτρου και του ΚΘΒΕ είναι ιδιωτικού Δικαίου, με δωρεάν φοίτηση και γι’ αυτό πολλοί θεωρούν ότι είναι κρατικές. Όλες οι υπόλοιπες είναι ιδιωτικές. Το 2003, τα ΤΕΙ έφυγαν από την Ανώτερη βαθμίδα και έγιναν Ανώτατα και δημιουργήθηκε ένα θολό τοπίο για το αν έχει καταργηθεί ή όχι η Ανώτερη βαθμίδα. Υπάρχει ταυτόχρονα και Ευρωπαϊκή οδηγία, οι Ανώτερες σχολές να γίνουν Ανώτατες, προσκρούοντας στο άρθρο 16 του Συντάγματος, που απαγορεύει την Ανώτατη ιδιωτική εκπαίδευση. Τότε διακόπηκαν και οι διαπιστεύσεις των πτυχίων μας από το ΙΤΕ γιατί καταργήθηκε. Από τότε φωνάζουμε ζητώντας μια λύση.

● Που εστιάζεται τώρα το πρόβλημα;

Οι δραματικές σχολές σύμφωνα με τον εθνικό φορέα πιστοποίησης υποβιβάστηκαν σε μεταλυκειακές σπουδές τύπου 5, ενώ στην υπόλοιπη Ευρώπη είναι επιπέδου 6. Παραμένοντας άλυτο όλα αυτά τα χρόνια, το θέμα είχε σαν αποτέλεσμα οι σπουδαστές και απόφοιτοι των σχολών να αρχίσουν να στερούνται δικαιωμάτων: δεν μπορούσαν να έχουν οικονομικές διευκολύνσεις ως σπουδαστές, δεν είχαν την δυνατότητα να διεκδικήσουν θέσεις καλλιτεχνικής διεύθυνσης σε οργανισμούς. Το ότι ήταν «αδιαβάθμητοι» οι τίτλοι σπουδών τους χρησιμοποιήθηκε και από μερίδα των θεατρολόγων, κυρίως από το Πανεπιστήμιο Αθηνών, που με αυτό τον τρόπο απαίτησαν πρωτοκαθεδρία, θα τολμούσα να πω, στην εκπαίδευση.

Το 2018, με ΚΥΑ η τότε Υπουργός Πολιτισμού Λυδία Κονιόρδου έκρινε υπέρ της ισοβάθμισης των πτυχιούχων δραματικών σχολών μέχρι το 2003 με τους πτυχιούχους των ΤΕΙ, μιας και μέχρι τότε υπήρχαν τα ΤΕΙ, ώστε να μπορούμε να διδάσκουμε στα σχολεία. Έγινε δηλαδή μια ακαδημαϊκή σύνδεση. Τότε οι θεατρολόγοι προσέφυγαν στο ΣτΕ. Κι ενώ εκκρεμεί η απόφασή του, η κυβέρνηση, αντί να λύσει το ζήτημα νομοθετικά, αφαιρεί εργασιακά προσόντα, ακόμη και από όσους είχαν αποφοιτήσει προ του 2003 με κατάταξη στη ΔΕ (δευτεροβάθμια εκπαίδευση). Αυτό δεν έχει μόνο μισθολογικές αλλά και εργασιακές συνέπειες, αφού σταδιακά μας αποκλείει από το ευρύ δημόσιο (ΟΤΑ, ΕΣΠΑ), καθώς οι περισσότεροι είναι συμβασιούχοι και όταν επαναπροκηρυχθούν οι θέσεις, προφανώς δεν θα αφορούν υποψήφιους ΔΕ και οι συνάδελφοι θα βρεθούν εκτός εργασίας.

● Κάπως παράδοξο να έχετε πλέον άλλη κατάταξη εκπαιδευτικά και άλλη εργασιακά;

Υπάρχουν δύο κατηγοριοποιήσεις, εκπαιδευτικού επιπέδου και εργασιακές: μπορεί τις σπουδές να τις κατατάσσει στο επίπεδο 5, αλλά τα εργασιακά δικαιώματα τα εντάσσει μισθολογικά στη ΔΕ, θεωρώντας ως μη γενόμενα αυτά τα τρία έτη σπουδών. Το επίπεδο 5 είναι ΔΕ. Οι σχολές μας, βάσει συντάγματος, δε θα έπρεπε να είναι στο επίπεδο 5. Ωστόσο, δε θα έπρεπε να συνδέονται τα εργασιακά δικαιώματα μόνο με τα ακαδημαϊκά, από τη λήψη ενός πτυχίου. Πρέπει να συμψηφίζονται άλλες σπουδές, επαγγελματική εμπειρία κτλ. Η κατάσταση έχει παράλογες συνέπειες…

● Όπως;

Για παράδειγμα, για πολλά πανεπιστήμια του εξωτερικού οι σπουδές δραματικής τέχνης στην Ελλάδα είναι, άτυπα, επιπέδου 6 κι έτσι κάποιος μπορεί να κάνει μεταπτυχιακά, τίτλους που ωστόσο μετά το κράτος δεν αναγνωρίζει.

● Τι προτείνετε;

Είναι ευθύνη του κράτους να βρει τον τρόπο να διαφοροποιήσει τις δραματικές σχολές (επαγγελματική / πρακτική εκπαίδευση) από τα πανεπιστήμια (ακαδημαϊκή / θεωρητική εκπαίδευση) και από την κατώτερη εκπαιδευτική βαθμίδα (ΙΕΚ, ΕΠΑΛ, εργαστήρια, σεμινάρια ΚΕΔΙΒΙΜ), σε ένα πλαίσιο δίκαιο και με ίσες ευκαιρίες με την υπόλοιπη Ευρώπη. Οφείλει να μας αναγνωρίσει ισότιμα σπουδαστικά δικαιώματα με τους αποφοίτους δραματικών σχολών της Ευρώπης. Υπάρχουν δύο κατευθύνσεις λύσεων: α) Να δημιουργηθεί μια Ανώτατη σχολή Υποκριτικής τετραετούς φοίτησης, που θα παρέχει το επίπεδο 6. Οι απόφοιτοι ιδιωτικών σχολών, με τρία έτη φοίτησης, να μπορούν να παρακολουθούν επιπλέον ένα έτος ελεύθερα, χωρίς εξετάσεις – γιατί διαφορετικά θα δημιουργούσαμε αποφοίτους δύο ταχυτήτων – είτε στην κρατική σχολή, είτε σε Ελληνικό πανεπιστήμιο, παίρνοντας με αυτό τον τρόπο το επίπεδο 6. Ωστόσο, πρέπει να μας προβληματίσει το γεγονός ότι η Ανώτατη εκπαίδευση έχει ως χαρακτήρα και την Επιστημονικότητα, την Ακαδημαϊκή κατεύθυνση, τη Θεωρία. Θα έπρεπε δηλαδή οι σπουδαστές να μην έχουν μόνο επαγγελματική εκπαίδευση, αλλά και σε μεγάλο μέρος και θεωρητική, σε αντίθεση με τις αντίστοιχες εκπαιδεύσεις του εξωτερικού. Πιστεύω ότι, όπως από τις αρχές του προηγούμενου αιώνα προβλεπόταν η καλλιτεχνική εκπαίδευση να παρέχεται τόσο κρατικά, όσο και ιδιωτικά, κυρίως γιατί σε αυτή την εκπαίδευση, στα τμήματα πρέπει να εισάγονται λίγοι για να γίνεται δουλειά, έτσι θα έπρεπε και τώρα οι Δραματικές σχολές, κρατικές και ιδιωτικές να εξαιρεθούν και να παρέχεται πτυχίο επιπέδου 6 επαγγελματικής κατεύθυνσης, διαφοροποιημένο σαφώς από το ακαδημαϊκό επίπεδο 6. Να δίνεται η δυνατότητα, οι απόφοιτοι να συνεχίσουν σπουδές σε επίπεδο Μάστερ, τόσο στο εξωτερικό, όσο και σε προγράμματα που θα μπορούν οι σχολές στην Ελλάδα να δημιουργήσουν. Αν θέλουν να συνεχίσουν Ακαδημαϊκά, να μπορούν μέσω κατατακτηρίων να δώσουν εξετάσεις και αν θέλουν να ασχοληθούν με τη διδακτική της εκπαίδευσης, να μπορούν να παρακολουθούν προγράμματα παιδαγωγικής επάρκειας. Όλα αυτά με νέο, σύγχρονο πρόγραμμα σπουδών και σωστό έλεγχο από τον φορέα επίβλεψης, το Υπουργείο Πολιτισμού. Οι σπουδές μας δεν είναι Ακαδημαϊκές. Είναι επαγγελματικές.

● Με την απόλυτη ισοπέδωση, η κυβέρνηση κατάφερε να δημιουργήσει ένα ενιαίο μέτωπο στον κλάδο σας. Το βλέπετε σα μια ευκαιρία για λύση και προς ποια κατεύθυνση;

Υπάρχουν δύο ζητήματα μπροστά μας. Το ΠΔ, που έχουμε τη δυνατότητα για λίγο ακόμα καιρό να κάνουμε κίνηση ακύρωσης στο ΣΤΕ και οι διεκδικήσεις για οτιδήποτε άλλο. Όλων ο στόχος θα έπρεπε να είναι αρχικά σε ενδεχόμενη προσφυγή για το ΠΔ. Οτιδήποτε άλλο, θέλει πίεση από όλους μας, αλλά και πολιτική βούληση από τα Υπουργεία. Ο κλάδος έχει κοινή θέση σε αυτό. Είμαστε ενωμένοι σε αυτό. Αναμένουμε τις νομικές κινήσεις και άλλων. Για τις διεκδικήσεις μετά, σημειώνονται διαφορετικές απόψεις αναφορικά, κυρίως για το αν θα έπρεπε να υπάρχει ιδιωτική καλλιτεχνική εκπαίδευση, κάτι που ως συζήτηση έχει και ιδεολογικό, κομματικό υπόβαθρο. Υπάρχουν απόψεις που τσουβαλιάζουν όλη την ιδιωτική εκπαίδευση ότι είναι χαμηλού επιπέδου. Ταυτόχρονα, υπάρχουν και πολλοί με την ίδια ρητορική, που παρέχουν παραπαιδεία. Αν υποβιβαστούν και άλλο οι σχολές, τότε το επιχείρημα ότι δε χρειάζεται να σπουδάσεις για να γίνεις καλλιτέχνης ενισχύεται. Απλά, κάνε κάποια σεμινάρια ή μη αδειοδοτημένα εργαστήρια και τελείωσες. Υπάρχουν ακόμα και φωνές που θέλουν να μην υπάρχουν ιδιωτικές σχολές, για να βγαίνουν κάθε χρόνο λιγότεροι καλλιτέχνες. Θα κάνουμε κάτι αντίστοιχο και για πανεπιστημιακά τμήματα; Δεν μπορείς να γενικεύεις ότι ΟΛΗ η ιδιωτική εκπαίδευση είναι χαμηλού επιπέδου, αντιπροτείνοντας μόνο κρατική εκπαίδευση. Έχει στόχο. Η Τέχνη είναι και επάγγελμα και πρέπει να έχει σπουδές και πτυχία με κινητικότητα και εργασιακά δικαιώματα. Κατοχυρωμένα.

● Αυτή η κυβέρνηση εξαρχής δεν ήθελε τον πολιτισμό στα σχολεία, προ covid είχε καταργήσει τα μαθήματα καλλιτεχνικών. Γιατί νομίζετε όμως ότι πήρε αυτήν την απόφαση τώρα;

Όλο αυτό τον καιρό διαβάζω τις Ευρωπαϊκές οδηγίες για την στήριξη του πολιτισμού και της καλλιτεχνικής εκπαίδευσης για τις αξίες του πολιτισμού…Θα το θέσω διαφορετικά. Αν υποβιβαστεί η ιδιωτική καλλιτεχνική εκπαίδευση, που έχει μεγάλο μέρος των αποφοίτων καλλιτεχνών, μιας και οποιαδήποτε κρατική σχολή θα βγάζει ελάχιστους, τότε δημιουργείται ένα κενό εκπαίδευσης. Λίγοι θα σπούδαζαν σε μια κρατική σχολή και οι υπόλοιποι ή θα σπούδαζαν σε υποβιβασμένες σπουδές με πτυχίο αδύναμο ή θα έβρισκαν διέξοδο στην παραπαιδεία, όπως είπα ή θα αναγκάζονταν να σπουδάσουν στο εξωτερικό, αν είχαν την οικονομική δυνατότητα. Ή βέβαια θα μπορούσε, με εγκλωβισμένες Δραματικές σε πιο χαμηλή βαθμίδα – όπως αν προτεινόταν η λύση να πάμε ως ΙΕΚ στο υπουργείο Παιδείας, το κενό να το καλύψει κάποια άλλη μορφή εκπαίδευσης με υπέρογκα δίδακτρα. Για αυτό θέλει προσοχή τί λύσεις προτείνουμε. Αν η λύση είναι η Ανώτατη κρατική σχολή, πρέπει ελεύθερα, ισάξια και ισοβάθμια να μπορούν να κάνουν κάτι και οι απόφοιτοι των ιδιωτικών. Διαφορετικά, άθελα ή ηθελημένα, δημιουργούμε ανοίγματα που έχουν παγίδες για τους σπουδαστές.

● Πολλοί αντιτάσσουν ωστόσο τον κερδοσκοπικό χαρακτήρα των ιδιωτικών σχολών.

Δεν μπορώ να φανταστώ κάποιον που θέλει να επενδύσει χρήματα να σκέφτεται να ανοίξει καλλιτεχνική σχολή. Θα το είχαμε δει γενικευμένα. Ή γενικότερα να θέλει να επενδύσει στον Πολιτισμό. Η εξυγίανση δεν έρχεται με κλείσιμο. Αυτή η ρητορική έχει από πίσω ιδεολογία, στόχους ακόμα και συμφέροντα. Άλλο κλείνω, άλλο ζητώ να γίνει νέο πρόγραμμα με καλύτερο έλεγχο. Οι δραματικές σχολές είμαστε η αρχή της δημιουργίας του καλλιτέχνη, αν αποκοπούμε ξεριζώνουμε τις ρίζες μας και όλα είναι σαθρά.

● Ποιον θεωρείτε επαρκέστερο για τη δημιουργία μιας θεατρικής ομάδας;

Κανέναν. Οι ηθοποιοί έχουν γνώσεις για να διδάξουν την πρακτική του Θεάτρου. Οι Θεατρολόγοι έχουν γνώσεις για να διδάξουν τη θεωρία του Θεάτρου. Και οι δύο θα πρέπει να περνούν από επιπλέον από τις σπουδές τους εκπαίδευση, παιδαγωγικής επάρκειας και Ψυχολογίας, για να γίνουν «υποψήφιοι ικανοί» ουσιαστικά. Πρέπει να διαχωριστεί ο επαγγελματικός χαρακτήρας των σπουδών των ηθοποιών από τον Ακαδημαϊκό χαρακτήρα των Θεατρολόγων. Και τελικά, πρέπει να σταματήσουν να παρεμποδίζονται τα προσόντα και τα δικαιώματα που είναι και θα έπρεπε να είναι ορισμένα και κατοχυρωμένα.

Ιωάννα Σωτήρχου