Η Ελένη του Ευριπίδη, του Παπαβασιλείου και της «διπλανής πόρτας»

Εμιλυ Κολιανδρή, «Ελένη» του Ευριπίδη, σε σκηνοθεσία Β. Παπαβασιλείου

«…πως τόσος πόνος τόση ζωή
πήγαν στην άβυσσο
για ένα πουκάμισο αδειανό για μιαν Ελένη»

Είναι με αυτό το έργο του Ευριπίδη, την «Ελένη», που συνομιλεί τόσους αιώνες μετά ο Σεφέρης. Μια ιλαροτραγωδία, ή μια «αντιτραγική τραγωδία» όπως τη χαρακτηρίζει ο σκηνοθέτης Βασίλης Παπαβασιλείου, που ξεγυμνώνει από τον εξωραϊσμό τους τα προσχήματα-πυροκροτητές της κατακτητικής μηχανής, αφήνοντας τα κίνητρα να φαντάζουν ένα πουκάμισο αδειανό.

«Στην Τροία δεν πήγα εγώ, μόνο το όνομά μου» λέει η Ελένη. Μετά την αναβολή της παράστασης πέρσι λόγω πυρκαγιών η πολυαναμενόμενη «Ελένη», σε σκηνοθεσία Β. Παπαβασιλείου και μετάφραση Παντελή Μπουκάλα, εκπροσωπεί το Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος πηγαίνοντας τώρα στην Επίδαυρο στις 12 και 13 Αυγούστου.

«Τι είναι αυτή η Ελένη;» ρωτήσαμε τη γεννημένη στην Κύπρο ηθοποιό Εμιλυ Κολιανδρή, γνωστή στο ευρύ κοινό από τη συμμετοχή της σε τηλεοπτικές σειρές αλλά στο θεατρικό από τις σπουδαίες ερμηνείες της, η οποία στην τωρινή παράσταση ενσαρκώνει την ηρωίδα του Ευριπίδη.

«Αυτή η Ελένη διαφέρει από την Ελένη του Ομήρου και του Ηρόδοτου. Δεν πήγε ποτέ στην Τροία, δεν είναι υπεύθυνη για όσα της καταλογίζουν. Στη δική μας ιστορία ο θεός Ερμής την πήρε, τη μετέτρεψε σε σύννεφο, σε νεφέλη που λέει και ο Σεφέρης, και την οδήγησε στην Αίγυπτο ως προστατευόμενη του βασιλιά Πρωτέα.

Σε αυτό το κείμενο βρίσκουμε το σχόλιο του Ευριπίδη ότι όλα τα εγκλήματα και όλοι οι πόλεμοι έχουν ανάγκη από τον εξωραϊσμό ενός προσχήματος. Η ματιά του Παπαβασιλείου ώθησε τα πράγματα σε μια Ελένη ακόμη πιο προσιτή και ανθρώπινη, ίσως την Ελένη της διπλανής πόρτας, που βεβαίως είναι γοητευτική και μυστήρια αλλά ταυτόχρονα είναι και φαιδρή, αφελής και παιχνιδιάρα. Είναι όμως και πολυμήχανη και ως θηλυκός Οδυσσέας μηχανεύεται τους τρόπους με τους οποίους θα καταφέρουν να σωθούν με τον Μενέλαο και να φύγουν από την Αίγυπτο, για να υπάρξει αίσιο τέλος. Και ενώ η ίδια είναι ο ιθύνων νους, το κάνει να φαίνεται σαν να το σκέφτεται ο Μενέλαος…».

● Είναι τραγική σύμπτωση το ότι πέρσι που επιλέχθηκε το έργο δεν υπήρχε σκιά πολέμου στην Ευρώπη…

Είναι συγκινητικό αλλά και απίστευτο το πόσο στους αιώνες παραμένουν επίκαιρα και διαχρονικά τέτοια κείμενα και μας υπενθυμίζουν διαρκώς αυτό το παράλογο και το γελοίο της ανθρώπινης ύπαρξης και ακόμα ότι στους αιώνες των αιώνων επαναλαμβάνουμε τα ίδια λάθη με τους ίδιους τρόπους και με τα ίδια πάθη.

Η παραγωγή του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος, με τον 25μελή θίασο εξαιρετικών ηθοποιών, έναν γεμάτο ενέργεια Χορό σε κεντρικό ρόλο και τα υπέροχα κοστούμια του Αγγελου Μέντη, μετατρέπει τη σκηνή σε μια γιορτή ειρήνης καταδεικνύοντας με χιούμορ τη ματαιότητα του πολέμου, αφού οι συνέπειές του είναι ολέθριες τόσο για τους νικητές όσο και για τους ηττημένους.

Οπως σημειώνει ο σκηνοθέτης της παράστασης Βασίλης Παπαβασιλείου, «[…] Ο Ευριπίδης; Αυτός είναι μάρτυρας και συνομιλητής ενός καιρού που βιώνει τη σχετικοποίηση όλων των αξιών. Αν θέλετε είναι ο τραγικός εταίρος της σοφιστικής επανάστασης. Γράφει την “Ελένη”, μια αντιτραγική τραγωδία, μια κωμικοτραγωδία αν προτιμάτε, την επαύριο της πανωλεθρίας στη Σικελία. Δεν είναι τυχαίο ότι λίγα χρόνια πριν ο Σικελός σοφιστής Γοργίας έχει αφήσει άναυδο το αθηναϊκό κοινό με το κείμενό του “Ελένης εγκώμιον”. Είναι ο τρίτος και φαρμακερός μετά τον Στησίχορο και τον Ηρόδοτο, που τεκμηριώνει με τον τρόπο του ότι οι Ελληνες, η ένωσή τους δηλαδή, γεννήθηκε από το είδωλο μιας γυναίκας· ότι οι Ελληνες ενώθηκαν χάρη “σ’ ένα πουκάμισο αδειανό” που λέει ο σύγχρονός μας ποιητής, σε “μιαν Ελένη”. […]

Ελένη, λοιπόν. Αλλη μία. Μετά τη μία και μοναδική που μας χαρίζει ο Ομηρος. Για να’ ρθουν μετά οι άλλες, των προαναφερθέντων ποιητών, ιστορικών και ρητόρων αλλά και μεταγενέστερων όπως π.χ. ο Ισοκράτης, ο Ρονσάρ, ο Γκέτε, ο Οφενμπαχ, ο Ζιροντού, ο Ρίτσος και άλλοι, και άλλοι, ων ουκ έστιν αριθμός. Και έπεται συνέχεια».


● ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ:

«Ελένη» του Ευριπίδη. Μετάφραση: Παντελής Μπουκάλας, Σκηνοθεσία: Βασίλης Παπαβασιλείου. Συνεργάτης σκηνοθέτης – δραματουργία: Νικολέτα Φιλόσογλου, Σκηνικά-κοστούμια: Αγγελος Μέντης. Μουσική: Αγγελος Τριανταφύλλου. Χορογραφία: Δημήτρης Σωτηρίου. Φωτισμοί: Λευτέρης Παυλόπουλος. Ενορχήστρωση – μουσική διδασκαλία: Γιώργος Δούσος, Moυσική διδασκαλία: Χρύσα Τουμανίδου. Βοηθός σκηνοθέτη: Αννα-Μαρία Ιακώβου, Βοηθός σκηνογράφου-ενδυματολόγου: Ελλη Ναλμπάντη. Βοηθός χορογράφου: Σοφία Παπανικάνδρου. Οργάνωση παραγωγής: Αθανασία Ανδρώνη

Παίζουν: Εμιλυ Κολιανδρή (Ελένη), Θέμης Πάνου (Μενέλαος), Αγορίτσα Οικονόμου (Θεονόη), Γιώργος Καύκας (Θεοκλύμενος), Εφη Σταμούλη (Γερόντισσα), Δημήτρης Κολοβός (Αγγελιοφόρος Α’), Αγγελος Μπούρας (Αγγελιοφόρος Β’), Δημήτρης Μορφακίδης (Τεύκρος), Χρήστος Μαστρογιαννίδης (Θεράπων), Νικόλας Μαραγκόπουλος, Ορέστης Παλιαδέλης (Διόσκουροι).

Χορός: Νεφέλη Ανθοπούλου, Σταυρούλα Αραμπατζόγλου, Λουκία Βασιλείου, Μομώ Βλάχου, Ελένη Γιαννούση, Ηλέκτρα Γωνιάδου, Νατάσα Δαλιάκα, Χρύσα Ζαφειριάδου, Σοφία Καλεμκερίδου, Αίγλη Κατσίκη, Αννα Κυριακίδου, Κατερίνα Πλεξίδα, Μαριάννα Πουρέγκα, Φωτεινή Τιμοθέου, Χρύσα Τουμανίδου

Μουσικοί επί σκηνής: Γιώργος Δούσος (φλάουτο, κλαρίνο, σαξόφωνο, καβάλ), Δάνης Κουμαρτζής (κοντραμπάσο), Θωμάς Κωστούλας (κρουστά), Παύλος Μέτσιος (τρομπέτα, ηλεκτρική κιθάρα), Χάρης Παπαθανασίου (βιολί), Μανώλης Σταματιάδης (πιάνο, ακορντεόν).

Αρχαίο Θέατρο Επιδαύρου στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου 2022. Παρασκευή 12, Σάββατο 13 Αυγούστου στις 21.00. Διάρκεια παράστασης: 110′.

Εισιτήρια 5-50€. Προπώληση: ntng.gr | viva.gr | 11876 | wind | public | mediamarkt | tickets.aefestival.gr, Πανεπιστημίου 39 (στοά Πεσμαζόγλου). Τηλεφωνικά: Δευτ.-Παρ. 10.00-18.00, τηλ.: 211-8008181, Σαββ.-Κυρ. 10.00-18.00, τηλ.: 210-3225109. ΑμεΑ: 210- 3221897 | Δευτ.-Παρ. 10.00-17.00 & tameia@aefestival.gr Υπάρχει η δυνατότητα μεταφοράς προς και από την Επίδαυρο με εισιτήριο 13€. Κράτηση θέσεων για το λεωφορείο μέσω της ιστοσελίδας της viva.gr με τον κωδικό που αναγράφεται στο εισιτήριο μέχρι τις 17.00 της προηγούμενης ημέρας από την παράσταση.

Η Ελένη του Ευριπίδη, του Παπαβασιλείου και της «διπλανής πόρτας»