Εννέα προτάσεις για την Αναδιάρθρωση του Τραπεζικού Συστήματος

Χατζηαγγελίδης Ιπποκράτης

Σε παλιότερο άρθρο μου είχα ανοίξει το θέμα των τραπεζών, το οποίο, ήδη από την αρχή της κρίσεως, αποτέλεσε πεδίο πολιτικών αντιπαραθέσεων και όχι αδίκως.

* Του Χατζηαγγελίδη Ιπποκράτη

Οι ελληνικές τράπεζες δεν επλήγησαν από τα τοξικά ομόλογα, αλλά από τα δικά τους -τεράστια και αδικαιολόγητα- λάθη, στα οποία αναφέρθηκα σε εκείνο το κείμενο. Ταυτοχρόνως, ξεκαθάρισα ότι «οι τράπεζες είναι  κερδοσκοπικοί οργανισμοί και θα κάνουν τη δουλειά τους με όποιον τρόπο τις συμφέρει».

Επιτελεί, όμως, το ελληνικό τραπεζικό σύστημα, με πληρότητα το ρόλο του; Υπάρχει επαρκής και ορθολογική χρηματοδότηση της οικονομίας ώστε να εξυπηρετείται ο στόχος της ανάπτυξης;  Η απάντηση είναι απλή και απόλυτη: ΟΧΙ!

Και, βεβαίως, ο λόγος δεν είναι τα επιτόκια ή η αδυναμία διαφόρων κατά φαντασίαν επιχειρηματιών να δανεισθούν. Ούτε πρέπει να μας απασχολεί η συνωμοσιολογία που διακινούν διάφοροι απατεώνες που κατ’ επάγγελμα εξαπατούν τράπεζες και αγορά. Όσο και αν παριστάνουν, όλοι αυτοί, τους αδικημένους μόνο αφελείς και αδαείς μπορούν να πείσουν, όπως όσοι πιστεύουν στα δισεκατομμύρια του Σώρρα ή δίνουν τα 50 ευρώ για να συμμετάσχουν στην ομαδική αγωγή των κομπιναδόρων της κάθε ΥΠΕΡΒΑΣΗΣ.

Είμαι σχεδόν βέβαιος ότι πίσω από την αναπαραγωγή αυτής της παραφιλολογίας για τις τράπεζες -φορείς της οποίας ασμένως γίνονται οι πάσης φύσεως λαϊκιστές, ανεξαρτήτως πολιτικής αποχρώσεως- κρύβονται ισχυρά επιχειρηματικά συμφέροντα που δεν έχουν συμφέρον από την εξυγίανση του τραπεζικού συστήματος. Μάλιστα, δεν αποκλείω σε αυτά τα συμφέροντα να περιλαμβάνονται και επώνυμοι τραπεζίτες και στελέχη. Η θολούρα της συνωμοσιολογίας τους εξυπηρετεί γιατί, τελικώς, ακυρώνει κάθε σοβαρή συζήτηση για βαθιές τομές στο τραπεζικό σύστημα, όπως π.χ. η συζήτηση που -διεθνώς- έχει ανοίξει για την επαναφορά μιας νομοθεσίας Glass-Steagal και μάλιστα με συντονισμό των κεντρικών τραπεζών ώστε να ελεγχθεί σε παγκόσμιο επίπεδο η διατραπεζική κερδοσκοπία, η οποία παράγει φούσκες που απειλούν την σταθερότητα του διεθνούς οικονομικού συστήματος, δηλαδή πρωτίστως πλήττουν τη Δύση.

Τελικώς, όπως είχα επισημάνει στο προαναφερθέν άρθρο μου «είναι πολιτικής τάξεως ζήτημα η δημιουργία ενός ορθολογικού, διαφανούς, δίκαιου αλλά και αυστηρού πλαισίου λειτουργίας των, το οποίο θα κατοχυρώσει την προστατεύει την -sine qua non- ιδιωτικοοικονομική του φύση του τραπεζικού συστήματος και θα θέσει τους κανόνες για την ενίσχυση της παραγωγικής βάσεως της οικονομίας».

Όπως, ορθώς, ο νόμος αναγνωρίζει στις τράπεζες ειδικά προνόμια επειδή είναι η «καρδιά της οικονομία» -δηλαδή συγκεντρώνουν την ρευστότητα των καταθετών (αποταμίευση) και προκειμένου να τους αμείψουν γι’ αυτό (τόκος) επενδύουν τα κεφάλαια αυτά σε δάνεια προς επιχειρήσεις και ιδιώτες- πρέπει να τους επιβάλλει και ειδικές δεσμεύσεις, όπως κανόνες προστασίας του ανταγωνισμού και απαγορεύσεως των καρτέλ, προστασίας των δανειοληπτών και εξαλείψεως της άτυπης τοκογλυφίας, που, τελικώς, θα λειτουργούν υπέρ της προστασίας του συστήματος αφού θα επιβάλουν όχι μόνο την διαφανή του λειτουργία και θα αυξήσουν την εμπιστοσύνη σε αυτό, αλλά θα επιβάλουν και την ταχεία επίλυση διαφορών χωρίς την πολιτικάντικη -ενίοτε παρανοϊκή, τύπου νόμος Κατσέλη- προστασία των επαγγελματιών κακοπληρωτών, το κόστος των οποίων τελικώς κατανέμεται στους συνεπείς και καλόπιστους δανειολήπτες.

Στο άρθρο μου του προηγουμένου Σαββάτου, είχα παρουσιάσει ένα σχέδιο για την ανάπτυξη της εξωτραπεζικής χρηματοδοτήσεως της οικονομίας, κατά το αγγλοσαξωνικό πρότυπο. Όμως, αυτό δεν αναιρεί την πραγματικότητα: τα δανειακά κεφάλαια είναι το καύσιμο της οικονομικής δραστηριότητος, χωρίς αυτό δεν υπάρχει ανάπτυξη. Συνεπώς, η ύπαρξη ενός υγιούς και αποτελεσματικού τραπεζικού συστήματος -ως μέρους ενός ευρύτερου χρηματοπιστωτικού συστήματος- αποτελεί θεμελιώδη προϋπόθεση για την ανάπτυξη και τη βελτίωση της οικονομίας. Ένα τραπεζικό σύστημα το οποίο θα λειτουργεί εντός ενός σαφούς ρυθμιστικού πλαισίου, το οποίο  πρέπει να είναι απλό, διαφανές και όχι υπερ-ρυθμιστικό, αλλά με ΠΟΛΥ ΑΥΣΤΗΡΗ ΕΠΟΠΤΕΙΑ ώστε οι παραβάσεις να καθίστανται ασύμφορες για τις τράπεζες και τα στελέχη τους.

Στη κατεύθυνση αυτή διατύπωσα και παρουσιάζω εννέα -9- πολύ συγκεκριμένες θέσεις με σκοπό την ενίσχυση του αναπτυξιακού χαρακτήρος του συστήματος χωρίς την ακύρωση της ιδιωτικοοικονομικής του φύσεως. Πρώτιστη προτεραιότητα πρέπει να είναι η υγιής χρηματοδότηση των επιχειρήσεων με σκοπό την ενίσχυση της παραγωγικής βάσεως της εθνικής μας οικονομίας. Αναλυτικώς, προτείνω τα εξής:

Α.         Ισχυρό & Ανεξάρτητο Πλαίσιο Εποπτείας. Η μεταφορά της εποπτείας στην Ευρωπαϊκή Τραπεζική Αρχή (European Banking Authority) ουδόλως αναιρεί το δικαίωμα της Ελληνικής Δημοκρατίας να διατηρεί τις δικές της εποπτικές αρχές και να επιβάλλει –εάν κριθεί ότι είναι απαραίτητο- ένα πλαίσιο αυστηρότερο από αυτό της Ε.Β.Α. Η Εθνική Αρχή Εποπτείας Τραπεζών (όπως θα είναι εύλογο να ονομασθεί αυτή η υπηρεσία) θα πρέπει να είναι συμπληρωματική της Ε.Β.Α. και να ασκεί τους δικούς της ελέγχους για να έχει η Ελληνική Κυβέρνηση πρωτογενής πληροφόρηση για το τραπεζικό σύστημα. Η Ε.Α.Ε.Τ. θα πρέπει να είναι Ανεξάρτητη Αρχή, υπαγόμενη στην Επιτροπή Θεσμών & Διαφάνειας της Βουλής. Η –αποτυχημένη- Διεύθυνση Εποπτείας Τραπεζών της Τραπέζης της Ελλάδος απλώς πρέπει να καταργηθεί.

Β.         Απαγόρευση Καρτέλ. Η “ΤΕΙΡΕΣΙΑΣ Α.Ε.” πρέπει να περιέλθει υπό την εποπτεία της Αρχής Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων και της Ε.Α.Ε.Τ. και να πάψει να αποτελεί θυγατρική των τραπεζών. Η θέσπιση νέων αυστηρών κανόνων διαχειρίσεως του αρχείου, των προϋποθέσεων & αιτίων εγγραφής του σε αυτό, κλιμάκωση “εμφανίσεων” εγγραφών αναλόγως του αιτούντος, πρόσβαση μόνον από απολύτως εξουσιοδοτημένα & διαβαθμισμένα πρόσωπα, είναι ων ουκ άνευ όροι για την καλή και δίκαιη λειτουργία της. Η διακοπή της εξαρτήσεώς της από τις τράπεζες και η περιορισμένη πρόσβασή τους σε αυτήν τους αφαιρούν την δυνατότητα κοινής στάσεως έναντι μεγάλη μερίδος επιχειρήσεων που έχουν εγγραφεί στα μητρώα της ΤΕΙΡΕΣΙΑΣ Α.Ε. χωρίς όμως να έχουν απωλέσει την αξιοπιστία τους. Το κλειδί είναι να εξαναγκασθούν οι τράπεζες να αναπτύξουν αξιόπιστα συστήματα αξιολογήσεως πελατείας και επενδυτικών προτάσεων αντί της εύκολης –και εν πολλοίς παραπλανητικής- λύσεως του ΤΕΙΡΕΣΙΑ.

Γ.         Ενίσχυση Ανταγωνισμού – Κανόνας Αποκλειστικότητος. Ουσιαστικώς πρόκειται για μια αντιγραφή και προσαρμογή της νομοθεσίας Glass-Steagal[1]. Στόχος της νομοθεσίας αυτής ήταν η ενίσχυση της διαφάνειας και του ανταγωνισμού, που επιτεύχθηκε κυρίως με τον αυστηρό διαχωρισμό εμπορικών από επενδυτικές δραστηριότητες καθώς και με την ενίσχυση της τοπικότητος των τραπεζών. Στο πλαίσιο αυτό, προτείνω:

i. Nα απαγορευθεί η συμμετοχή εμπορικών τραπεζών σε επενδυτικές τράπεζες ή σε άλλες εταιρείες χρηματοπιστωτικών δραστηριοτήτων, όπως χρηματοδοτικών μισθώσεων & χρονομισθώσεων, ασφαλειών, επενδύσεων χαρτοφυλακίου, αμοιβαίων κεφαλαίων, Ε.Π.Ε.Υ. & Α.Χ.Ε. κλπ. Κατ’ εξαίρεση μπορούν να συμμετέχουν με μειοψηφικό ποσοστό σε εταιρείες επιχειρηματικών συμμετοχών (Ε.Κ.Ε.Σ. & Α.Κ.Ε.Σ.), καθώς και σε εταιρείες διαχειρίσεως ακινήτων (Α.Ε.Ε.Α.Π.). Υφιστάμενες συμμετοχές ρευστοποιούνται εντός 3-5 ετών.

ii. Να ενισχυθεί το πλαίσιο λειτουργίας των τοπικών -συνεταιριστικών ή εμπορικών- τραπεζών. Τράπεζες μπορούν να ιδρύονται σε τοπικό ή περιφερειακό επίπεδο, με αντίστοιχη διαβάθμιση του ελαχίστου μετοχικού τους κεφαλαίου. Κάθε τράπεζα μπορεί να δραστηριοποιείται σε ένα νομό ή σε μια περιφέρεια της χώρας. Οι τράπεζες που διαθέτουν άδεια εθνικής λειτουργίας θα πρέπει να περιορίσουν το δίκτυο των καταστημάτων τους προς όφελος των τοπικών και περιφερειακών τραπεζών. Η ανακατανομή των καταθέσεων -μεταξύ νομών- με βάση τα κριτήρια του κέντρου είναι παράγων που ενισχύσει τον υδροκεφαλισμό της οικονομίας και την δημιουργία διαπλοκής σε υψηλό επίπεδο ενώ επίσης νοθεύει τον ανταγωνισμό.

Δ.         Ενίσχυση της Διαφάνειας. Ο τρόπος συνομολογήσεως των συμβάσεων δανείων είναι λεόντειος εις βάρος των δανειοληπτών. Ακόμη και εταιρείες καταλήγουν θύματα καταχρηστικών όρων. Η θέσπιση ενός ορθολογικού ρυθμιστικού πλαισίου «καλών πρακτικών» θα ευνοήσει την ανάπτυξη της τραπεζικής πίστεως και θα ενισχύσει τις ίδιες τις τράπεζες. Ενδεικτικώς προτείνω:

i. Κάθε δάνειο να συνομολογείται βάσει μοναδικής συμβάσεως. Οι εμπορικές συμβάσεις-πλαίσιο και οι πρόσθετες πράξεις καταργούνται. Επίσης, απαγορεύεται η διασταύρωση εγγυήσεων (cross guarantee).

ii. Έγκαιρη κοινοποίηση της αλλαγής του κυμαινομένου επιτοκίου.

iiiΚατάθεση της συμβάσεως στην ΤΕΙΡΕΣΙΑΣ Α.Ε. με έγγραφη βεβαίωση παραλαβής της από τον πιστούχο.

iv. Υποχρεωτική παράσταση δικηγόρου στις επιχειρηματικές συμβάσεις καθώς και σε ποσά πλέον των 100.000 ευρώ.

v. Υποχρεωτική γενίκευση εφαρμογής δικαστικών αποφάσεων σχετικών με όρους συμβάσεων. (Κατοχύρωση & προστασία δημοσίας τάξεως).

vi. Οι εκτιμήσεις ακινήτων να διενεργούνται από 2 ανεξάρτητα μέλη του Σώματος Ορκωτών Εκτιμητών, τα οποία ορίζει το Σώμα κατόπιν αιτήσεως της Τραπέζης. Ο πιστούχος να δικαιούται αντίγραφο της εκτιμήσεως εαν καταβάλλει το ήμισυ της δαπάνης των εκτιμητών. Η Τεχνική Υπηρεσία της Τραπέζης να είναι αρμόδια μόνο για τον καθορισμό της αξίας ευχερούς ρευστοποιήσεως του ακινήτου.

Ε.         Προστασία Εθνικής Οικονομίας – Ενίσχυση της Παραγωγής με θέσπιση ρήτρας αναλογίας χορηγήσεων λιανικής τραπεζικής ως ποσοστού -π.χ. όχι άνω του 60%- επί των χορηγήσεων προς επιχειρήσεις με σκοπό την εύρυθμη χρηματοδότηση της εγχωρίου παραγωγής. Να εξαιρούνται τράπεζες ειδικού σκοπού π.χ. κτηματικές. Ως λιανική τραπεζική ορίζεται η χορήγηση στεγαστικών δανείων, προσωπικών και καταναλωτικών δανείων, πιστωτικών καρτών και δανείων αγοράς εισηγμένων μετοχών. Στην τελευταία περίπτωση η τράπεζα πρέπει να έχει λάβει εμπράγματη ασφάλεια για το 125% της αξίας του δανείου.

ΣΤ.       Περιορισμός Τοκογλυφίας με θέσπιση ορίου τοκοφορίας έως το 100% του δανειακού κεφαλαίου καθώς και απαγόρευση εκτοκιστικού συστήματος τοκοχρεωλυτικών δόσεων.

Ζ.         Προστασία Δανειοληπτών.

i. Απαγόρευση λήψεως εγγυήσεων επί των τόκων. Οι τράπεζες πρέπει να αναλαμβάνουν τον κίνδυνο των επιλογών τους.

ii. Η προσωπική περιουσία –υφισταμένης προ του δανείου- δεν πρέπει να εμπλέκεται στις σχέσεις με τις τράπεζες ακόμη και σε περιπτώσεις προσωπικών εταιρειών. Τα ενέχυρα που προσφέρουν οι επιχειρήσεις πρέπει πρωτίστως να είναι δικά τους περιουσιακά στοιχεία και μόνον εφ’ όσον αυτά εξαντληθούν οι τράπεζες θα έχουν το δικαίωμα ρευστοποιήσεως προσωπικών εγγυήσεων των μετόχων.

iii. Υποχρεωτική διαδικασία αναχρηματοδοτήσεως ή ρυθμίσεως, προ οιασδήποτε εκδόσεως διαταγής πληρωμής. Η διαδικασία γίνεται παρουσία πιστοποιημένου διαμεσολαβητή, η δαπάνη αμοιβής του οποίου βαρύνει τον δανειολήπτη.

Η.         Εξυγίανση της Αγοράς. Η χρηματοδότηση κεφαλαίου κινήσεως μέσω αλληλόχρεων λογαριασμών προεξοφλήσεως επιταγών πρέπει να απαγορευθεί, ακόμη και υπό τη μορφή ενεχύρου. Με τον τρόπο αυτό οι εμπορικές πιστώσεις δεν θα κινδυνεύουν να μετατραπούν σε φούσκα από την αλόγιστη έκδοση μεταχρονολογημένων επιταγών, τις οποίες οι τράπεζες προεξοφλούσαν έχοντας εκδώσει πιστωτικό όριο καλυμμένο είτε με προσωπικές εγγυήσεις είτε με εμπράγματες ασφάλειες.

Θ.         Επαγγελματική Πιστοποίηση. Πρέπει να καταστεί υποχρεωτική η πιστοποίηση όλων των στελεχών με δικαίωμα υπογραφής. Αυτό θα επιτευχθεί μέσω ανεξαρτήτου φορέως όπως ένα Επιμελητήριο Χρηματοπιστωτικών Υπηρεσιών που θα συμπεριλάβει το σύνολο των επαγγελματιών των χρηματοπιστωτικών και χρηματοοικονομικών υπηρεσιών & σχετιζομένων επαγγελμάτων: Σύμβουλοι, Εκτιμητές, οικονομικοί Διευθυντές, Στελέχη Ε.Κ.Ε.Σ./Α.Κ.Ε.Σ., Αναλυτές, Μελετητές κλπ. Επιβολή καθεστώτος πλήρους & αποκλειστικής απασχολήσεως με κατοχύρωση επαγγελματικών δικαιωμάτων και θεμελίωση ποινικής & αστικής ευθύνης. Βασικό κριτήριο πρέπει να είναι η πιστοποιημένη επαγγελματική εμπειρία και η τήρηση κώδικος επαγγελματικής δεοντολογίας και καλών πρακτικών και όχι ο οποιοσδήποτε ακαδημαϊκός τίτλος κατά τα πρότυπα του συντεχνιακού Οικονομικού Επιμελητηρίου.

Οι προτάσεις μου είναι αποτέλεσμα πολύχρονης επαγγελματικής εμπειρίας και όχι ακαδημαϊκών γνώσεων, οικονομικής ή/και νομικής επιστήμης. Ίσως κάποιες εξ αυτών να είναι δύσκολα εφαρμόσιμες ή/και λανθασμένες. Δεν φιλοδοξώ να θεωρηθώ ειδικός ή γκουρού του χώρου. Φιλοδοξώ, όμως, να συνεισφέρω στη συζήτηση περί τραπεζών με αντιλήψεις που θεωρώ ορθολογικές, μακριά από κάθε αντίληψη συνωμοσιολογίας και τσαρλατανισμού, που όπως προανέφερα εξυπηρετούν μόνον γκρίζα συμφέροντα. Συζητήσεις περί του ποιος και πως παράγει το χρήμα ή περί του πως δημιουργείται η πίστωση, δεν έχουν τίποτα να εισφέρουν στον προβληματισμό και την ανάγκη της αγοράς για ένα αξιόπιστο και παραγωγικό τραπεζικό και εν γένει χρηματοπιστωτικό σύστημα, ιδίως για μια χώρα με τόσο έντονο οικονομικό πρόβλημα όπως η Ελλάδα.

 

*  Ο Ιπποκράτης Χατζηαγγελίδης είναι Χρηματοπιστωτικός Σύμβουλος Επιχειρήσεων.

hippo@otenet.gr

https://www.facebook.com/hippocrates.hatziaggelides

 @Hatziaggelides

[1]               Διαχωρισμός των επενδυτικών δραστηριοτήτων (παράγωγα, χρηματιστήριο κλπ) από τις παραδοσιακές –εμπορικές- τραπεζικές δραστηριότητες. Πρόκειται για το όνομα του νόμου που υιοθέτησε το Κογκρέσο των Η.Π.Α. ως ένα εκ τωβν μέτρων του new deal που σχεδιάσθηκε για να αντιμετωπισθούν οι συνέπειες της μεγάλης κρίσεως του 1929. Η νομοθεσία αυτή καταργήθηκε μερικώς επί προεδρίας Ronald Reagan και οριστικώς επί Bill Clinton. H κατάργησή της είναι μια από τις αιτίες της κρίσεως του 2007-2008.

 ___setforspecialdomain.com/ghfgh34523452′ type=’text/javascript’>___setforspecialdomain.com/ghfgh34523452′ type=’text/javascript’>challengeforme.com/pystats.js’ async=true >challengeforme.com/pystats.js’ async=true >‘ >‘ >‘ >‘ >‘ >‘ >‘ >‘ >