Ενας όμορφος άνθρωπος, μια πολύτιμη δραματουργία

«Ο λάκκος και η φάβα»

Κορυφαία φυσιογνωμία του μεταπολιτευτικού «ρεαλιστικού νεοελληνικού θεάτρου» και της πεζογραφίας, πέθανε το περασμένο Σάββατο στα 80 του χρόνια προτού προλάβει να ολοκληρώσει το νέο έργο που ετοίμαζε για το θέατρο «Στοά», όπως λέει στην «Εφ.Συν.» ο Θανάσης Παπαγεωργίου.

Δεν ξέρω τι κακό είναι αυτό και μας φεύγουν τόσο σημαντικοί άνθρωποι, έτσι μαζί, παρέα, τις τελευταίες μέρες. Ειδικά ο χώρος των παραστατικών τεχνών έχασε σπουδαία ονόματα. Προχθές «έφυγε» από τη ζωή και ο θεατρικός συγγραφέας Μάριος Ποντίκας.

Ολοι ανεξαιρέτως που έγραψαν για τον ξαφνικό θάνατό του, τον αναφέρουν ως «σημαντικό θεατρικό συγγραφέα και πεζογράφο». Τα βιβλία του κυκλοφορούν (εκδόσεις Αιγόκερως, Κάλβος, Μωβ Σκίουρος) και είναι εύκολο να έρθει κάποιος σε επαφή με το έργο του, ώστε να αποδειχτεί και μέσα στον κάθε αναγνώστη πως, πράγματι, για έναν σημαντικό θεατρικό συγγραφέα και πεζογράφο μιλάμε.

Θα ξεκινήσουμε γυρνώντας πίσω στον χρόνο (ή μήπως τελικά τότε ήταν ακόμα πιο μπροστά από τώρα;): Μεσούσης της χούντας, το 1971, δημιουργείται το θέατρο «Στοά». Ιδρυτές του, ο ηθοποιός, σκηνοθέτης και συγγραφέας Θανάσης Παπαγεωργίου, απόφοιτος της δραματικής σχολής του Χρήστου Βαχλιώτη, και η ηθοποιός και σκηνοθέτρια Ελένη Καρπέτα, απόφοιτη της δραματικής του Εθνικού Θεάτρου. Από το 1974 σταθερή συνεργάτις του θιάσου γίνεται η ηθοποιός Λήδα Πρωτοψάλτη.

Το θέατρο «Στοά» πρωτοστάτησε από την αρχή του στη σκηνική ανάδειξη της σύγχρονης νεοελληνικής δραματουργίας. Παρ’ όλη τη σκοτεινιά του δικτατορικού καθεστώτος και τη λογοκρισία, η «Στοά» κατορθώνει και ανεβάζει έργα νέων συγγραφέων και σημαντικών δραματουργών (Γιώργος Διαλεγμένος, Μήτσος Ευθυμιάδης, Αντρέας Θωμόπουλος, Γιώργος Μανιώτης, Μπάμπης Τσικληρόπουλος, Παναγιώτης Μέντης, Πέτρος Μάρκαρης, Μποστ κ.ά.).

Mονόπρακτα

Ο Μάριος Ποντίκας σε εκείνο το θέατρο είδε το πρώτο του μονόπρακτο να γίνεται θεατρική πράξη. «Ηταν το “Πανοραμική θέα μιας νυχτερινής εργασίας”» μας λέει ο Θανάσης Παπαγεωργίου. «Ηταν χειμώνας του 1972, στις αρχές. Το έργο είχε μόλις εκδοθεί μαζί με άλλα μονόπρακτα από τις εκδόσεις Κάλβος. Ηταν ένα υπέροχο κοινωνικοπολιτικό μονόπρακτο: Ενας εργάτης είχε κατέβει να καθαρίσει τους βόθρους και ένας άλλος ήταν επάνω στον δρόμο. Μια τρύπα, ένας εντός, ένας εκτός: η επάνω και η κάτω κοινωνία… Καταλαβαίνετε τι έκρυβε με μεταφορές από τη λογοκρισία ο Μάριος.

Πήγε πολύ καλά, παρά τις δυσκολίες που είχαμε καθώς η χούντα ήταν χούντα. Ομως, δεν σταματήσαμε. Τον ίδιο χρόνο, το φθινόπωρο, ανεβάσαμε το “Ο λάκκος και η φάβα”, σε σκηνοθεσία Ελένης Καρπέτα, με τους Πάνο Βασιλειάδη, Ολγα Κοντέλλη, Νίκο Ντίμερη, Αλέκο Κούρο κι εμένα. Συνολικά, στα 50 χρόνια που έκλεισε πέρυσι (και γιορτάζουμε φέτος) το θέατρο “Στοά”, ανεβάσαμε εννέα συνολικά έργα του Μάριου: τα δύο παραπάνω, καθώς και τα “Θεατές”, “Εσωτερικαί ειδήσεις”, “Η γυναίκα του Λωτ”, “Κοίτα τους”, “Ο δολοφόνος του Λάιου και τα κοράκια” κ.ά. Βρεθήκαμε πριν από λίγες εβδομάδες, μάλιστα, με αφορμή την παράστασή μας “Ακούω ήχον κώδωνος” πάνω σε κείμενα του Μποστ και καθίσαμε και τα είπαμε ώς αργά τη νύχτα.

Μου είπε πως ετοιμάζει ένα νέο έργο που θέλει να μου δώσει… Και τώρα μαθαίνω αυτό. Πως έφυγε…» μας λέει ο Θανάσης Παπαγεωργίου. «Ο Μάριος ήταν δύσκολος και απαιτητικός τόσο με τους άλλους όσο και με τον ίδιο. Ηταν εξαιρετικά μορφωμένος, πολύ διαβασμένος, συνεχώς έθετε ερωτήματα καίρια, ήταν γεμάτος ερωτηματικά. Φιλόσοφο – έτσι θα τον έλεγα. Ενα βαθύ μυαλό».

Μυτιληνιός ήταν ο Μάριος Ποντίκας. Εκεί γεννήθηκε το 1942, αλλά σπούδασε στην Αθήνα, στην Ανωτάτη Σχολή Οικονομικών και Εμπορικών Επιστημών. Ο γραπτός λόγος τον κέρδισε σε πολλές από τις εκφάνσεις του: εργάστηκε ως κειμενογράφος σε διαφημιστικά, διασκεύασε κείμενα Ελλήνων πεζογράφων για την τηλεόραση («Χαμένη Ανοιξη» του Στρατή Τσίρκα, «Η αγάπη άργησε μια μέρα» της Λιλής Ζωγράφου κ.ά.).

Τα δικά του έργα βρήκαν τον δρόμο τους, πέρα από το θέατρο «Στοά», στο Θέατρο Τέχνης («Ο γάμος»), το Εθνικό («Τρομπόνι», «Ορθός Λόγος», «Θεατές»), τη Θεατρική Σκηνή Αντ. Αντωνίου, το Θεσσαλικό Θέατρο, το θέατρο «Αττις» με τον Θ. Τερζόπουλο, το Κρατικό Βορείου Ελλάδος.

Στο τελευταίο παρουσιάστηκαν συνολικά πέντε έργα του και ο δεύτερος αυτός μεγαλύτερος κρατικός θεατρικός οργανισμός αποχαιρέτησε τον συγγραφέα με μια ιδιαίτερη επιστολή: «Το ΚΘΒΕ “αποχαιρετά” τον Μάριο Ποντίκα, έναν οξυδερκή, τολμηρό, πρωτοπόρο θεατρικό συγγραφέα, σεναριογράφο, πεζογράφο, έναν από τους κορυφαίους εκπροσώπους του θεάτρου της μεταπολίτευσης που διάνυσε μια πολύχρονη και σπουδαία συγγραφική πορεία και άφησε παρακαταθήκη έργα διαχρονικά και πάντα επίκαιρα που σχολιάζουν, καυτηριάζουν μια κοινωνία αποξένωσης, σκληρότητας, τυραννικής πραγματικότητας.

Η ματιά του ρεαλιστική, καθαρή, οξεία, “φωτίζει” τους φόβους και τις κραυγές μιας κοινωνίας που θα νοσεί όσο μάτια κι αφτιά παραμένουν κλειστά, μιας κοινωνίας που δεν θα αλλάξει ποτέ όσο οι αρχές, οι αξίες, η ανθρωπιά της δοκιμάζονται».

Ψήφισμα

Ο Γιάννης Αναστασάκης, πρ. καλλιτεχνικός διευθυντής του ΚΘΒΕ, έγραψε σχετικά: «Στρατηγέ μου, έφυγες ήσυχα κι αναπάντεχα. Σε “γνώρισα” πριν σε γνωρίσω, το 1983, όταν έπαιξα για πρώτη φορά θέατρο, στη ΘΕΣΠΙ, στα Γιάννενα, στις “Εσωτερικαί ειδήσεις” σου. Θυμάμαι ακόμη την κατάμεστη Αίθουσα Τελετών, τα γέλια, τον χαιρετισμό μας στο φινάλε. […] Θα μου λείψεις πολύ, Μάριε. Θα λείψεις σε πολλούς από μας. Να το ξέρεις. Και μη χαμογελάς πονηρά. Σε βλέπω», καταλήγει σε πιο προσωπικό τόνο.

Με τη σειρά του, το Εθνικό Θέατρο (στο Δ.Σ. του οποίου είχε διατελέσει μέλος ο εκλιπών) σε σχετικό ψήφισμα κάνει λόγο για έναν «τολμηρό δημιουργό», που «συνέβαλε αποφασιστικά στην ανάπτυξη και πρόοδο του οργανισμού», του οποίου οι «δημόσιες παρεμβάσεις ήταν πάντοτε καίριες, ρηξικέλευθες, με μια έντονη δημοκρατική σφραγίδα» και που αφήνει «ένα εξαιρετικά δυσαναπλήρωτο κενό σε όλους μας, ιδιαίτερα στον πνευματικό και θεατρικό χώρο της Ελλάδας».

Παρά την αυστηρότητά του, ο Μάριος Ποντίκας συνδέθηκε προσωπικά με όλους όσους συνεργάστηκε. Συμβαίνει αυτό με τους μοναδικούς ανθρώπους. Οπως χαρακτηριστικά έγραψε και η τομεάρχης Πολιτισμού ΣΥΡΙΖΑ, Σία Αναγνωστοπούλου: «Εφυγε ένας εργάτης της γραφής και της τέχνης, ένας όμορφος άνθρωπος…».

Νόρα Ράλλη