Εάν ήσουν ο «πιλότος», εσύ τι θα έκανες;

Η πανδημία «φωτίζει» διαφορετικά τα ηθικά διλήμματα που μας καλεί να αντιμετωπίσουμε το θεατρικό δικαστικό θρίλερ του Φέρντιναντ φον Σίραχ το οποίο, στην ελληνική του μεταφορά, παρουσιάζεται στο Θέατρο Αθηνών, σε σκηνοθεσία Γιώργου Οικονόμου.

Μπορεί η «Κίρκη» των μέσων μαζικής δικτύωσης να έχει μετατρέψει αρκετούς σε κατηγόρους με μια ανέξοδη ευκολία. Θα μπορούσε όμως το ίδιο εύκολα κάποιος να αποφασίσει για την αθωότητα ή την ενοχή ενός κατηγορουμένου, ακούγοντας επιχειρήματα, υπέρ και κατά; Με πόση άνεση θα γινόταν κάποιος ένορκος; Θα άντεχε να έχει την απόφαση για την ελευθερία ή τη φυλάκιση ενός ανθρώπου στα χέρια του; Και μάλιστα για μια όχι και τόσο απλή υπόθεση.

Μπορεί π.χ. ένας τρομοκράτης που έχει καταλάβει ένα αεροπλάνο των γερμανικών αερογραμμών να έχει 164 επιβάτες ομήρους και να διατάζει τον πιλότο να το ρίξει στο γήπεδο Αλιάντς Αρένα του Μονάχου κατά τη διάρκεια του αγώνα Γερμανίας-Αγγλίας, τον οποίο παρακολουθούν ζωντανά 70.000 φίλαθλοι. Μόνο που, τελικά, κατηγορούμενος είναι ο πιλότος της στρατιωτικής αεροπορίας που πήρε την πρωτοβουλία να το καταρρίψει, σκοτώνοντας όλους τους επιβάτες του αεροσκάφους, ώστε να σωθούν οι φίλαθλοι που ήταν περισσότεροι…

Γιώργος Οικονόμου

Βέβαια, ο σκηνοθέτης Γιώργος Οικονόμου, που σκηνοθετεί το δικαστικό θρίλερ «Terror», είχε επιφυλάξεις δραματουργικής φύσης γιατί -όπως και να το κάνουμε- είναι ρίσκο να μεταφέρεις μια δίκη στο σανίδι, στην οποία το κοινό αποφασίζει ζωντανά με ψηφοφορία. Ισως πάλι και όχι, καθώς τα ηθικά διλήμματα που θέτει το έργο φαίνεται πως «ενδιαφέρουν πάρα πολύ το κοινό». Και μάλιστα σε όλο τον κόσμο καθώς το έργο του Γερμανού Φέρντιναντ φον Σίραχ, που άνοιξε μια μεγάλη δημόσια συζήτηση στη Γερμανία όταν πρωτοανέβηκε, έχει μεταφραστεί και παίζεται πλέον και πέραν της Γηραιάς Ηπείρου.

«Ο τίτλος του έργου, τρόμος, σηματοδοτεί ενδεχομένως όλες τις φοβίες που μας καταδιώκουν. Αλλωστε η τρομοκρατία είναι ένα διεθνές ζήτημα. Ωστόσο, αφορμή για τη συγγραφή του έργου δεν ήταν ένα γεγονός, αλλά μια αλλαγή στη γερμανική νομοθεσία: εκεί που επιτρεπόταν σε μια κυβέρνηση να καταρρίψει ένα αεροπλάνο, εάν το είχαν καταλάβει τρομοκράτες με σκοπό να το ρίξουν κάπου όπου η ζημιά θα ήταν μεγαλύτερη, το συνταγματικό δικαστήριο ανέτρεψε αυτή τη νομοθεσία, με το σκεπτικό ότι, βάσει του γερμανικού Συντάγματος, είναι απαράδεκτο να αξιολογηθεί μια ζωή εις βάρος μιας ή πολλών άλλων ζωών, καθώς έτσι θίγεται η έννοια της αξιοπρέπειας του ατόμου. Ετσι το κεντρικό θέμα έχει σχέση με την κεντρική πολιτική εξουσία και πόσο χώρο τής παραχωρούμε σε ό,τι αφορά τα δικαιώματά μας…».

• Κάτι που θα μπορούσαμε να πούμε ότι ζούμε και τώρα λόγω πανδημίας;

«Στο συγκεκριμένο έργο τα πράγματα είναι πολύ τακτοποιημένα και αντιπαρατίθενται τα νομικά και ηθικά επιχειρήματα με μεγάλη λογική και οργάνωση, ώστε ν’ αποφασίσει το κοινό. Δεν έχει σχέση με τις εξουσίες των διαδικτυακών εξουσιών (google, facebook) που πρέπει να σταματήσουν να κερδοφορούν με τον τόσο τοξικό τρόπο που διασπείρονται – όσες επικίνδυνες μπούρδες ακούμε τον τελευταίο καιρό (και) λόγω της πανδημίας. Θα μπορούσαμε να την παρομοιάσουμε με την τρομοκρατία ως μια έξωθεν απειλή, η οποία δεν φανταζόμασταν ότι θα μας πέσει στο κεφάλι. Το γεγονός ότι υπάρχει μια πανσπερμία απόψεων, ότι επιτίθενται ο ένας στον άλλο κι ότι αναδύεται η συνωμοσιολογία, είναι μια πολύ επιθετική διαδικασία από την οποία θα πρέπει να μπορούμε να προστατευόμαστε. Αλλά από την άλλη, δεν μπορείς να στερήσεις το δικαίωμα κάποιου να γράφει ό,τι θέλει. Θα πρέπει ως σύνολο, ως ανθρωπότητα να αυτοδεσμευτούμε γύρω από κάποιες αξίες».

• Κεντρικός άξονας του έργου είναι το θέμα των αξιών, το πόσο πιεστικά είναι κάποια ερωτήματα. Αλλωστε στόχος του συγγραφέα ήταν να ανοίξει τη συζήτηση, καθώς «στο ποινικό δίκαιο συζητούνται τα μεγάλα κοινωνικά ζητήματα και η δημοκρατία απαιτεί αληθινή συζήτηση», όπως είπε και σε μια συνέντευξή του. Το κοινό/ένορκοι πώς στέκεται απέναντι στα διλήμματα;

«Κατ’ αρχάς δεν μπορούν να απευθύνονται κατηγορίες αυθαιρέτως. Πρέπει να υπάρχουν κοινώς αποδεκτοί κανόνες, κουλτούρα, παιδεία και ιστορία που να μας δίνουν ένα μέτρο. Το θέμα δεν είναι απλό, “ο θάνατός σου-η ζωή μου”. Υπερισχύει αυτή η προβολή στη φαντασία των 70.000 ζωών και σκέφτονται ότι “το μη χείρον βέλτιστον”. Λυπούνται τον πιλότο… Αλλά λίγο αν φέρεις τον εαυτό σου στη θέση του, δεν ξέρεις ποια είναι η σωστή θέση. Αυτός, ο εκπρόσωπος του γερμανικού κράτους, αυτενεργώντας, είναι ήρωας ή θύτης; Το έργο αμφισβητεί τις σχέσεις, θύμα/θύτης/ήρωας. Μπορεί να είσαι και τα δύο…».

Το έργο που έχει παρουσιαστεί σε περισσότερες από 70 σκηνές σε Ευρώπη και Αμερική έκανε το ντεμπούτο του εδώ, στην προ πανδημίας εποχή, στη Νομική Σχολή, με ακροατήριο εκατοντάδες φοιτητές, «όπου έγινε σκληρή αντιπαράθεση και τέθηκε το θέμα πώς μπορεί να βρεθεί ο πολίτης, ανυπεράσπιστος, μπροστά στην εξουσία του κράτους, όταν αποφάσεις που τον αφορούν μπορεί να έχουν ληφθεί μέσα από ημιπαράνομους, ημισυνωμοτικούς, κρατικούς οργανισμούς και να επηρεάζουν τη ζωή του, χωρίς να μπορεί να αντιδράσει», παρατηρεί ο σκηνοθέτης, δίνοντας μια προέκταση των συλλογισμών για τη λύση που δίνει ένας εκπαιδευμένος στρατιώτης και όχι μια πολιτική αρχή. Διατυπώνει, όμως, ακόμη ερωτήματα και για τη μετά Covid εποχή και κατά πόσο «τα κατασταλτικά μέτρα που λήφθηκαν για την αντιμετώπισή της θα επιτρέψουν την επιστροφή στην προηγούμενη δημοκρατική κατάσταση…».

Σημειώνεται ότι το θεατρικό κείμενο κυκλοφορεί από τις εκδόσεις «Ηριδανός» σε μετάφραση Ευαγγελίας Α. Νάνου με τον τίτλο «Στον αστερισμό του τρόμου».

INFO: TERROR R E L O A D E D του Ferdinand von Schirach.

Σκηνοθεσία Γιώργου Οικονόμου,

Μετάφραση Ευαγγελίας A. Νάνου, διασκευή Μιρέλλας Παπαοικονόμου.

Παίζουν οι ηθοποιοί: Μαρίνα Ασλάνογλου, Βασίλης Παλαιολόγος, Μιχάλης Αλικάκος, Γιώργος Σπάνιας, Δημήτρης Λιόλιος, Βιργινία Ταμπαροπούλου.

Θέατρο Αθηνών, Βουκουρεστίου 10, τηλ.: 2103312343. Δευτέρα-Τρίτη στις 20.00 και Κυριακή 17.30.

Τιμές εισιτηρίων: από 18€ – 15 φοιτητικό & άνω των 65 ετών, 12 ανέργων & ΑμεΑ στο https://www.ticketmaster.gr/showEventInfo.html?idEvent=2005494