Γιώργος Νταλάρας: Σ’ έναν τέτοιο μαχητή δεν ταιριάζουν επικήδειοι! – Μίλτος Πασχαλίδης: Με το βλέμμα στραμμένο στην ουτοπία

Λίγο μετά τον αποχαιρετισμό επιβεβαιώνεται αυτό που είχα σκεφτεί από την πρώτη στιγμή της σκληρής είδησης.

Σ’ έναν τέτοιο μαχητή της ζωής δεν ταιριάζουν επικήδειοι. Ο Θάνος Μικρούτσικος θα είναι παρών όχι μόνο με το έργο του αλλά και με το αφήγημα της ζωής του. Στο σπίτι του αμέσως μετά την κηδεία ήταν σαν μια γιορτή, μια συναυλία. Παρούσες όλες οι γενιές. Οι φίλοι, τα παιδιά τους, τα παιδιά των παιδιών. Ο Θάνος μιλούσε στις νέες γενιές και θα συνεχίσει να μιλάει με τα τραγούδια του. Από το ξεκίνημά του η έμπνευση και το ταλέντο του γέννησαν μια σύγχρονη, δυνατή μουσική, πολλές φορές με ροκ στοιχεία.

Παράλληλα έσκυψε με αγάπη και θαυμασμό στη λαϊκή μουσική. Ηταν επίμονος και αφοσιωμένος στο κοινωνικό και πολιτικό τραγούδι. Διάβαζε με εξαιρετικό τρόπο τους ποιητές. Αυτή η δυνατότητα πήγαζε και από το ταλέντο του αλλά και από τον σεβασμό και την αγάπη του στην ποίηση. Τρανό παράδειγμα η αγάπη και η σπουδή στον Καββαδία, που λες και πια μερικά τραγούδια γεννήθηκαν ταυτόχρονα, στίχος και μουσική. Στην οικογένειά του, τη Μαρία, τη Σεσίλ, την Κωνσταντίνα, την Αλεξάνδρα, τον Στέργιο, θα λείψει πολύ ο Θάνος, όπως θα λείψει στους φίλους του, στο τραγούδι, στον πολιτισμό, γιατί είναι βέβαιο ότι θα συνέχιζε για πολλά χρόνια με το έργο του, την ενεργή του παρουσία, τον πολιτικό του λόγο.

Αφήνει όμως μεγάλη παρακαταθήκη τα τραγούδια του και ένα υπόδειγμα στην πίστη, στο όνειρο και στην ουτοπία. Εμένα μου εμπιστεύτηκε μερικά από τα ωραιότερά του. Τον ευχαριστώ και θα του χρωστάω αιώνια ευγνωμοσύνη γι’ αυτό. Ηταν ένας μαχητής της ζωής, ένας εραστής της ζωής. Πολυπράγμων και άξιος στη μουσική του αλλά και στα μεγάλα και τα μικρά της καθημερινής του ζωής, που ήταν γεμάτη δημιουργία, προσφορά, χαρά και ανεξάντλητο χιούμορ.

 

Με το βλέμμα στραμμένο στην ουτοπία

Ορμητικός, οραματιστής, τρυφερός, μεθοδικός, μαρξιστής: ο Θάνος του Μίλτου Πασχαλίδη

Η απώλεια του Θάνου Μικρούτσικου είναι κάτι που δεν έχουμε αποτιμήσει ακόμη. Περνάμε ένα μεγάλο σοκ, αν και ξέραμε την κατάσταση, το περιμέναμε και γνωρίζαμε τι θα συμβεί. Οταν όμως τελικά συμβαίνει σε συντρίβει. Οσο μεγαλύτερο είναι το εκτόπισμα κάποιου ανθρώπου τόσο μεγαλύτερο είναι και το κενό που αφήνει μέσα σου.

Η γενναιοδωρία του άνοιγε δρόμους

Στη δική μου ζωή ο Θάνος ήταν σαν δεύτερος πατέρας, όπως είπε και ο Οδυσσέας Ιωάννου. Ετσι ήταν για πολλούς από εμάς. Με τη γενναιοδωρία του άνοιγε δρόμους στην τέχνη μας. Ηταν έμπρακτα γενναιόδωρος. Οταν του άρεσε κάποιος καλλιτέχνης συνεργαζόταν ουσιαστικά μαζί του. Ο Θάνος μας έμαθε ξανά την εργασία. Αισθάνομαι ευλογημένος που τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια ήμασταν συνεργάτες και καρδιακοί φίλοι. Κάποτε θα μπορέσουν να ξεκαθαρίσουν τα πράγματα μέσα στο μυαλό μας και να πούμε και άλλα. Είμαι ακόμη πολύ φορτισμένος.

Εδώ και τόσες μέρες τρέχουν οι μελωδίες του στο κεφάλι μου, ακόμη και μέσα στον ύπνο μου. Εχουμε όμως παιδιά και είμαστε καταδικασμένοι στην αισιοδοξία, όπως θα ήθελε και ο ίδιος. Μου είχε πει: «Μην τολμήσεις να κλάψεις εκείνη την ώρα». «Για πρώτη φορά θα κάνω ό,τι μου κατέβει» του απάντησα. «Δεν θα παρακούσεις τις εντολές μου. Δεν θέλω να κλαις, θέλω να είσαι χαμογελαστός γιατί εγώ είμαι ευτυχισμένος. Να έρθετε όπως είστε κάθε μέρα και να ξέρετε ότι εγώ είμαι καλά». Τι να πούμε. Ο Θάνος μας έδωσε παράδειγμα ζωής ακόμη και με την αποχώρησή του.

Πήρε πολλή αγάπη από τον κόσμο. Από δω και μπρος όμως θα πάρει ακόμη περισσότερη και εμείς δεν πρόκειται να σταματήσουμε ποτέ να τραγουδάμε τα τραγούδια του. Ο Μικρούτσικος το είχε κατακτήσει ήδη αυτό. Ηταν δεδομένο ότι τα τραγούδια του θα ζούσαν περισσότερο από τον ίδιο. Ο «Σταυρός του Νότου» που κυκλοφόρησε το φθινόπωρο του 1979 έχει μεγαλώσει γενιές και γενιές.

Κάθε φορά που έπεφτα πάνω στον Μικρούτσικο, είτε το ξέρει είτε όχι, μου άνοιγε παράθυρα. Παράθυρα που δεν ήξερα και έβλεπαν σε αθέατα μέρη. Ο Θάνος είχε απίστευτη μεθοδικότητα στην εργασία του και ταυτόχρονα τρομερό πάθος που σ’ το μετέδιδε ακόμη και αν δεν είχες πειστεί από την αρχή για το εγχείρημα. Είχε όμως ορμή που σε παρέσυρε μαζί του και όραμα που είχε την ικανότητα να το μετατρέπει σε όραμα των πολλών. Ξαφνικά βρισκόσουν σε μια ομάδα που υπηρετούσε κάτι που στην αρχή φαινόταν ακατόρθωτο. Το μότο του εξάλλου ήταν ότι ο άνθρωπος πρέπει να ξεπερνάει τις προδιαγεγραμμένες του δυνατότητες.

Ο στίχος «χόρεψε πάνω στο φτερό του καρχαρία» ενσαρκώνει τη δίψα του για το αδύνατο, αυτό που δεν μπορεί ποτέ να κάνει κανείς αλλά οφείλει να το προσπαθεί μέχρι το τέλος. Ο Θάνος είχε το μυαλό του στραμμένο στην ουτοπία. Αυτή ήταν η φιλοσοφία του. Και όταν σ’ το εμφυσούσε αυτό έβλεπες τη ζωή σου αλλιώς αλλά και τη μουσική αλλιώς.

Ο πιο γενναίος, ο πιο θαρραλέος

Παρά το γεγονός ότι η γενιά μου μεγάλωσε με τον «Σταυρό του Νότου», εγώ μεγάλωσα με τα «Πολιτικά τραγούδια». Αυτό τον δίσκο τον είχα λιώσει –ήμουν από μικρός οργανωμένος στην Αριστερά– και ήταν ένας δίσκος που με ώθησε να δω το τραγούδι με διαφορετικό τρόπο απ’ ό,τι είχα συνηθίσει προηγουμένως. Μου χάρισε αυτή την κασέτα μια συμμαθήτριά μου στο λύκειο και καθώς την άκουγα διαρκώς καθόρισε μέσα μου τι εννοούμε όταν λέμε πολιτικό τραγούδι, τι εννοούμε σπάμε τη φόρμα και δημιουργούμε καινούργια, τι σημαίνει μελοποίηση ποιητών. Ο δίσκος έσκασε μέσα στο μυαλό μου σαν φωτοβολίδα και φώτισε τον κόσμο γύρω μου.

Ο Θάνος με έπαιρνε τηλέφωνο από το 1998 για να μου κάνει ολοκληρωμένη και εμπεριστατωμένη κριτική για κάθε δίσκο. Εκανε μουσικολογικές παρατηρήσεις και αναλύσεις. Εκθείαζε τα τραγούδια που του άρεσαν και στα υπόλοιπα έκανε αυστηρή κριτική. Δεν με πλήγωσε όμως ποτέ. Ηταν διακριτικός και δεν με ξετίναζε· όλα τα έκανε με τρυφερότητα. Εξάλλου κριτική κάνεις μόνο σε αυτά που αγαπάς. Βρεθήκαμε το 2008 να παίζουμε τον χειμώνα και το καλοκαίρι παρέα και από τότε ήμασταν στενοί συνεργάτες και φίλοι.

Ο Θάνος δεν εξάντλησε τις δυνατότητές του στη μουσική. Είχε να δώσει πολλά. Τα τελευταία τρία χρόνια σχεδιάζαμε να κάνουμε μαζί έναν δίσκο τον οποίο τελικά δεν ολοκληρώσαμε ποτέ εξαιτίας της κατάστασης της υγείας του. Ο επόμενος δίσκος μου, που θα είναι έτοιμος τον Φεβρουάριο, περιλαμβάνει δύο ακυκλοφόρητα τραγούδια του Θάνου Μικρούτσικου που έχει ενορχηστρώσει ο ίδιος, ένα σε ποίηση Μάνου Ελευθερίου και ένα σε ποίηση Αλκη Αλκαίου. Τα τελευταία χρόνια έφτιαχνε με την κόρη του ποίηση μουσικής δωματίου, ήθελε να μελοποιήσει ποιητές, είχε πολλή όρεξη να δουλέψει μέχρι το τέλος. Πρέπει να ανοίξουμε τα συρτάρια του και να τα βγάλουμε όλα στο φως. Είναι σίγουρο ότι θα έχουμε μουσικά νέα του σύντομα.

Ο Θάνος Μικρούτσικος ήταν μαρξιστής. Θεωρούσε τον μαρξισμό εξαιρετικά εύστοχη μεθοδολογία και δυνατό εργαλείο. Ο στόχος που έθετε ήταν να μπορέσουμε κάποτε να φτιάξουμε μια κοινωνία στην οποία ο ψαράς θα γράφει ποιήματα και ο ποιητής θα ψαρεύει.

Σε σχέση με τη μάχη που έδινε τα τελευταία χρόνια παραδέχομαι ότι δεν έχω δει ποτέ πιο θαρραλέο ασθενή. Δεν θέλω να γράψω περισσότερα πράγματα γιατί κάποιες λεπτομέρειες αφορούν την οικογένεια και τους στενούς του φίλους. Ηταν όμως ο πιο γενναίος και ο πιο θαρραλέος άνθρωπος που γνώρισα.