Από μια πεταλούδα ξεσπούν ιοί – Να φορά κανείς μάσκα ή να μη φορά; – Παρατείνεται μέχρι νεωτέρας η αναστολή των τελετών και εκδηλώσεων του Οικουμενικού Πατριαρχείου

Η εμφάνιση πανδημιών εξαιτίας της ανθρώπινης παρέμβασης και της κλιματικής αλλαγής είχε ήδη προβλεφθεί

Παντελώς αιφνιδιασμένη και απροετοίμαστη να αποτρέψει την παγκόσμια εξάπλωση του κορονοϊού αποδείχθηκε η ανθρωπότητα. Οι αιτίες εμφάνισης του ιού δεν έχουν διευκρινιστεί ακόμη, αυτό που έχει επισημανθεί όμως εδώ και πολλά χρόνια από πλήθος επιστημόνων είναι η διαχρονική ευθύνη που φέρει ο άνθρωπος για την εκδήλωση επιδημιών λόγω της περιβαλλοντικής καταστροφής και της κλιματικής αλλαγής. Και μπορεί τέτοιες απόψεις μέχρι πρόσφατα να θεωρούνταν έως και… περιθωριακές αφού συγκρούονταν με τις «επίσημες», νεοφιλελεύθερες αναλύσεις, εντούτοις η πανδημία καθιστά σαφές ότι μια παγκόσμια αλλαγή είναι επιτακτική. Γιατί το ασυνήθιστο που βιώνει σήμερα η ανθρωπότητα θα είναι καθημερινότητα αύριο.

«Η παρουσία μιας μεγάλης δεξαμενής από ιούς τύπου SARS-CoV-2 σε πεταλούδες μαζί με την κουλτούρα της κατανάλωσης εξωτικών θηλαστικών στη νότια Κίνα είναι μια βόμβα η οποία είναι ζήτημα χρόνου πότε θα σκάσει […] Δεν πρέπει να αγνοηθεί η πιθανότητα επανεμφάνισης του SARS και άλλων νέων ιών από ζώα ή εργαστήρια και συνεπώς η ανάγκη ετοιμότητας» αναφέρεται χαρακτηριστικά σε απόσπασμα μελέτης τεσσάρων Κινέζων επιστημόνων το 2007 με τίτλο «Το σύνδρομο οξείας αναπνευστικής δυσχέρειας κορονοϊού ως παράγοντας αναδυόμενης και επανεμφανιζόμενης μόλυνσης». Εδώ και δεκατρία χρόνια οι επιστήμονες είχαν προβλέψει όχι μόνο την εξάπλωση ενός τύπου κορονοϊού αλλά και την πιο επίφοβη γεωγραφική περιοχή για να εμφανιστεί. Δεν ήταν πρόβλεψη αλλά ανάλυση των επιστημονικών δεδομένων.

«Οσο το κλίμα αλλάζει οι ασθένειες χειροτερεύουν»

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) έχει προειδοποιήσει από καιρό ότι οι μεταδοτικές ασθένειες αυξάνονται εξαιτίας «των συνδυαζόμενων επιπτώσεων που προκαλούν οι ταχείες δημογραφικές, περιβαλλοντικές, κοινωνικές, τεχνολογικές και άλλες αλλαγές στον τρόπο ζωής μας». Ως αποτέλεσμα ασθένειες «ευαίσθητες» στο κλίμα, όπως η ελονοσία, ο δάγκειος πυρετός, ο ιός του δυτικού Νείλου και η χολέρα, «αναμένεται να χειροτερέψουν όσο το κλίμα αλλάζει».

Σε συνέντευξη που παραχώρησε στην ιστοσελίδα scientificamerican. com η Κριστίν Τζόνσον, διευθύντρια του EpiCenter για τη Δυναμική των Ασθενειών στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας, σχολίασε χαρακτηριστικά: «Αυτό που αναμένουμε όσον αφορά ασθένειες οι οποίες μεταδίδονται από τα κουνούπια είναι ότι εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής θα αλλάξει η κατανομή τους και θα επηρεάσουν νέους πληθυσμούς που δεν ήταν συνηθισμένοι να απειλούνται […] Οσο το κλίμα αλλάζει πολλά είδη ζώων είναι πιθανό να αλλάξουν συμπεριφορά ή να μεταναστεύσουν σε νέες περιοχές. Σε ορισμένες περιπτώσεις ίσως αυξηθεί η πιθανότητα να έρθουν σε επαφή με ανθρώπους».

«Ζέστη, ξηρασία και πλημμύρες»

Σύμφωνα με όσα δήλωσε στο ιστολόγιο State of the Planet του Πανεπιστημίου Κολούμπια ο Κρις Μάρεϊ, ερευνητής στην EcoHealth Alliance, εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής «η έλλειψη αποθεμάτων φαγητού θα οδηγήσει πολλούς ανθρώπους σε εναλλακτικές πηγές τροφής και στην κατανάλωση κρέατος ζώων όπως οι νυχτερίδες». Αυτό έχει συνδεθεί με την εμφάνιση τόσο της Covid-19 όσο και του Εμπολα, κάτι που δεν έχει ακόμη επιβεβαιωθεί. Πάντως, όπως υποστηρίζει ο Οργανισμός των ΗΠΑ για τη Διεθνή Ανάπτυξη, «περίπου το 75% όλων των νέων ή επανεμφανιζόμενων ασθενειών που επηρεάζουν τους ανθρώπους στην αρχή του 21ου αιώνα είναι ζωονοσογόνες (σ.σ.: προέρχονται από ζώα)». Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν το AIDS, ο SARS, o H5N1 και o Η1Ν1.

Η κλιματική αλλαγή προκαλεί κι άλλες παρενέργειες που ευνοούν τη μετάδοση ασθενειών. Οπως αναφέρει η Μαντλίν Τόμσον, διευθύντρια του τμήματος έγκαιρων συστημάτων προειδοποίησης για την ελονοσία και άλλες ασθένειες ευαίσθητες στο κλίμα του ΠΟΥ, «η ζέστη και η ξηρασία δημιουργούν ξηρές συνθήκες, παρέχοντας καύσιμα για το κάψιμο των δασών, γεγονός που έχει αποτέλεσμα τον κατακερματισμό τους και οδηγεί την άγρια ζωή κοντά στους ανθρώπους». Η ξηρασία και οι πλημμύρες επηρεάζουν τις σοδειές, με αποτέλεσμα οι άνθρωποι να «γίνονται πιο ευάλωτοι σε ασθένειες αφού αναζητούν άλλες πηγές τροφής». Οι πλημμύρες δημιουργούν περιοχές αναπαραγωγής για έντομα προκαλώντας «μόλυνση του νερού και οδηγώντας στην εξάπλωση ασθενειών που προκαλούν διάρροια, όπως η χολέρα».

«Το οικοσύστημα νοσεί εξαιτίας μας κι εμείς μαζί του»

«Η καταστροφή των οικοσυστημάτων λόγω της ανθρώπινης παρέμβασης, είτε άμεσα (π.χ. αποψίλωση δασών για βοσκοτόπια ή καλλιέργειες) είτε έμμεσα εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής, δημιουργεί ακριβώς αυτές τις συνθήκες: όλο και περισσότερα ζώα που για πολλά χρόνια ήταν φορείς νόσων χωρίς να μολύνουν τον άνθρωπο έρχονται πλέον σε στενότερη επαφή με εμάς» ανέφερε στο Documento o υπεύθυνος εκστρατείας για την ενέργεια και τις κλιματικές αλλαγές στο ελληνικό γραφείο της Greenpeace Τάκης Γρηγορίου.

Η ανθρώπινη ύπαρξη και ο πολιτισμός μας, σύμφωνα με τον κ. Γρηγορίου, «χτίστηκαν επάνω σε ένα δεδομένο πλανητικό οικοσύστημα μια δεδομένη χρονική στιγμή στην ιστορία της Γης. Εξαρτόμαστε από αυτό. Το οικοσύστημα νοσεί εξαιτίας μας και μαζί του κι εμείς. Ολο και περισσότεροι επιστήμονες μάλιστα κάνουν λόγο για επικείμενη κατάρρευση αν δεν προβούμε σε ριζικές αλλαγές, με τεράστιες συνέπειες για τον πολιτισμό και την κοινωνία μας».

Οπως εξηγεί, «σε έναν θερμότερο πλανήτη με περισσότερα ακραία φαινόμενα διευκολύνεται η εξάπλωση μολυσματικών ασθενειών, όπως η ελονοσία, ο δάγκειος πυρετός και ο ιός του δυτικού Νείλου, σε βορειότερες περιοχές οι οποίες σήμερα είναι ψυχρότερες. Ο ιός του δυτικού Νείλου, για παράδειγμα, εμφανίστηκε πρώτη φορά στο δυτικό ημισφαίριο στη Νέα Υόρκη ύστερα από μια παρατεταμένη περίοδο υψηλών θερμοκρασιών ακολουθούμενη από έντονες βροχοπτώσεις το 1999. Σε αυτά θα πρέπει να προσθέσετε νοσήματα και θανάτους από υποσιτισμό, διαρροϊκές νόσους, θερμικό στρες κ.ά. Ο ΠΟΥ πρόσφατα εκτίμησε τους θανάτους εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής σε 250.000 τον χρόνο το διάστημα 2030 με 2050».

Προκειμένου αυτή η συνθήκη να ανατραπεί, ο κ. Γρηγορίου τονίζει ότι «θα πρέπει να αντιμετωπίσουμε άμεσα, συντονισμένα και αποτελεσματικά την περιβαλλοντική και κλιματική κρίση που μας απειλεί. Χρειάζεται ακριβώς η ίδια συνεργασία και ταχύτητα που επέδειξε η παγκόσμια κοινότητα στην αντιμετώπιση του κορονοϊού. Πολύ συγκεκριμένα: πρέπει να τερματίσουμε τη χρήση πετρελαίου, αερίου και άνθρακα τη δεκαετία του 2040 και να στραφούμε σε καθαρές πηγές ενέργειας με κοινωνικά δίκαιο τρόπο. Να αποσυνδέσουμε την ευημερία από την αύξηση της κατανάλωσης προκειμένου να σεβαστούμε τους πεπερασμένους πόρους του πλανήτη. Να στηρίξουμε την κοινωνική δικαιοσύνη ανάμεσα στους λαούς, οι οποίοι θα πρέπει να έχουν ισότιμη πρόσβαση στους πόρους. Να προσαρμόσουμε τη διατροφή μας σε πιο υγιεινό μοντέλο με λιγότερο κρέας. Να προστατέψουμε τα φυσικά οικοσυστήματα σε γη και θάλασσα και να αφήσουμε τη φύση να επανακάμψει».

 

Να φορά κανείς μάσκα ή να μη φορά;

Στο ερώτημα να κάνουμε γενικευμένη χρήση των μασκών προστασίας ή όχι, η παγκόσμια επιστημονική κοινότητα εμφανίζεται διχασμένη.

Από τη μία, υπάρχουν οι επιδημιολόγοι και οι λοιμωξιολόγοι που συμφωνούν με την πολιτική των ασιατικών κυρίως κρατών, όπως η Κίνα, η Ιαπωνία και η Νότια Κορέα, αλλά και πιο πρόσφατα ευρωπαϊκών, όπως η Τσεχία και η Αυστρία να επιβάλλουν στους δημόσιους χώρους τη χρήση μασκών από όλους. «Δεν θέλω να σας τρομάξω, αλλά όταν οι άνθρωποι μιλούν και αναπνέουν και τραγουδούν – δεν χρειάζεται να φτερνιστούν ή να βήξουν – θα απελευθερώσουν σταγονίδια», εξηγεί ο ειδικός σε θέματα δημόσιας υγείας στο πανεπιστήμιο του Μπέρμινχαμ, ΚΚ Τσενγκ. Το μεγαλύτερο όφελος από τη μαζική χρήση μασκών δεν είναι η προστασία των υγειών ατόμων αλλά η κάλυψη του στόματος των ανθρώπων που έχουν ήδη μολυνθεί. Εδώ, ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι σύμφωνα με πρώιμες μελέτες, η νόσος Covid-19 μεταδίδεται ακόμη και από ασυμπτωματικούς φορείς, άτομα δηλαδή που δεν έχουν εκδηλώσει έστω και το παραμικρό σύμπτωμα. «Φανταστείτε απλά ότι ταξιδεύετε με το μετρό της Νέας Υόρκης σε ώρες αιχμής. Αν όλοι φοράνε μάσκα, είμαι σίγουρος ότι θα μειωθεί η μεταδοτικότητα», υποστηρίζει ο Τσανγκ.

Από την άλλη, υπάρχουν επιστήμονες οι οποίοι θεωρούν ότι η χρήση της μάσκας δεν επαρκεί για να προστατεύσει κάποιον από τον κορονοϊό και ότι η μαζική χρήση τους δεν θα φέρει αποτελέσματα. Εδώ, λαμβάνονται υπόψη ορισμένοι σημαντικοί παράγοντες. Πρώτον, το γεγονός ότι η απλή χειρουργική μάσκα, η οποία χρησιμοποιείται κατά κόρον, θεωρείται ότι δεν προσφέρει υψηλή προστασία. Ο Άρνολντ Μόντο, επιδημιολόγος στο πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν, εξηγεί ότι ο κορονοϊός μεταδίδεται κυρίως από μεγαλύτερα σταγονίδια «και γνωρίζουμε ότι οι απλές χειρουργικές μάσκες θα έχουν μέτριο αποτέλεσμα σε αυτή τη μορφή μετάδοσης». Ιδανικά, θα προτιμούνταν μάσκες υψηλής προστασίας, οι οποίες, ωστόσο, είναι λιγότερες και ακριβότερες. Δεύτερον, είναι εξαιρετικά σημαντικός ο τρόπος χρήσης της μάσκας. Πολλοί δεν γνωρίζουν πώς να τη φορέσουν σωστά, ενώ συχνά την ακουμπάνε με τα χέρια τους και την χρησιμοποιούν αρκετές φορές. Αυτό σημαίνει ότι για έναν τόσο εύκολα μεταδιδόμενο ιό, είναι επίσης εύκολο κάποιος να μεταφέρει τον ιό από το χέρι του σε μια επιφάνεια ή κατευθείαν στον οργανισμό του (μύτη, στόμα, μάτια, αυτιά). Τρίτον, ένας σημαντικός λόγος που αναγκάζει τους ειδικούς να συνιστούν χρήση με φειδώ είναι οι ελλείψεις που ακόμη παρατηρούνται σε πολλές χώρες. Όταν υπάρχουν νοσοκομεία στα οποία γιατροί και νοσηλευτικό προσωπικό δεν έχουν τις ποσότητες μασκών που χρειάζονται (βλ. Ελλάδα), είναι πιο συνετό οι υγιείς -έστω ασυμπτωματικοί – πολίτες να επιδεικνύουν κράτει.

Σε αυτό που φαίνεται να συμφωνεί η παγκόσμια επιστημονική κοινότητα είναι ότι η χρήση μάσκας, ακόμη και υψηλής προστασίας, δεν αρκεί. Πρέπει υποχρεωτικά να συνδυάζεται με τα υπόλοιπα μέτρα υγιεινής και την αποφυγή κοινωνικών επαφών.

 

Παρατείνει μέχρι νεωτέρας το Οικουμενικό Πατριαρχείο την απόφαση για αναστολή όλων των εκκλησιαστικών τελετών και εκδηλώσεων στην έδρα του στο Φανάρι και όλες τις επαρχίες του ανά την Υφήλιο, εξαιτίας της πανδημίας του κορωνοϊού.

Σε ανακοινωθέν που εκδόθηκε από την Αρχιγραμματεία της Ιεράς Συνόδου του Οικουμενικού Θρόνου αναφέρεται:

«Το Οικουμενικό Πατριαρχείο κοινοποίησε την απόφαση αναστολής ολων των εκκλησιαστικών τελετών και εκδηλώσεων στο κλίμα του, μέχρι το τέλος τού μηνός, καθώς και την πρόθεσή του να επανέλθει στο θέμα, εφ᾿ όσον αυτό θα καθίστατο αναγκαίο από τις τρέχουσες εξελίξεις.

Ήδη, επειδή τα κρούσματα ἀπό τον ιό Covid-19 πολλαπλασιάζονται δραματικά σε όλο τον κόσμο, με πολλά θύματα, και επειδή, για αυτό, συνεχίζεται -και δικαίως- η επιβολή αυστηρών περιοριστικών μέτρων σχεδόν σε όλες τις χώρες, η παραπάνω απαγορευτική απόφαση για το Ιερό Κέντρο του Φαναρίου και για τις Επαρχίες του Οικουμενικού Θρόνου ανά την υφήλιο αναγκαστικά θα εξακολουθεί να ισχύει μέχρι νεωτέρας, ανάλογα προς την πορεία της πανδημίας.

Η Μητέρα Εκκλησία της Κωνσταντινουπόλεως προσεύχεται και εύχεται να βρεθεί σύντομα το κατάλληλο αποτελεσματικό φάρμακο για την καταπολέμηση της νόσου, ώστε να ξεπερασθεί η μεγάλη αυτή κρίση και να αντιμετωπισθούν οι επιπτώσεις της στην κοινωνία και την οικονομία».

«H πίστη στο Θεό υπέρβαση και όχι κατάργηση της λογικής»

Σε προηγούμενο ανακοινωθέν, προ ημερών, η Ιερά Σύνοδος του Οικουμενικού Πατριαρχείου συνιστούσε σύνεση, υπομονή και αποφυγή εκδηλώσεων πανικού, κάνοντας παράλληλά ειδική αναφορά στην Θεία Κοινωνία.

Το ανακοινωθέν της 11ης Μαρτίου ανέφερε:

«α) Παρά τη σοβαρότητα της καταστάσεως συνιστάται σύνεση, υπομονή και αποφυγή εκδηλώσεων πανικού.

β) Η Εκκλησία μας σεβόταν και σέβεται την ιατρική επιστήμη. Γι’ αυτό προτρέπει όλους τους πιστούς να εναρμονίζονται προς τις υγειονομικές οδηγίες τόσο του Παγκοσμίου Οργανισμού Υγείας όσο και προς τις σχετικές υποδείξεις και νομοθετικές διατάξεις των κατά τόπους Κρατών.

γ) Το Οικουμενικό Πατριαρχείο εκφράζει ευχαριστίες προς όλους όσοι εργάζονται με αυτοθυσία σε κάθε τομέα υγείας, ιατρικό, νοσηλευτικό και ερευνητικό, προκειμένου να αντιμετωπισθεί και να θεραπευθεί η νέα αυτή πανδημία.

δ) Η Μεγάλη του Χριστού Εκκλησία, γνωρίζει εμπειρικώς μέσα από τη δισχιλιετή πορεία της, ότι η Θεία Κοινωνία είναι «αντίδοτον του μη αποθανείν» και μένει στη μέχρι τώρα Ορθόδοξη διδασκαλία περί της Θείας Μεταλήψεως.

ε) Αυτονόητο θεωρείται ότι η πίστη στο Θεό, ως υπέρβαση και όχι ως κατάργηση της ανθρώπινης λογικής, καθώς και η προσευχή ενισχύουν τον πνευματικό αγώνα του Χριστιανού. Ως εκ τούτου, η Μήτηρ Εκκλησία της Κωνσταντινουπόλεως προτρέπει τα ανά τον κόσμον πνευματικά της παιδιά να εντείνουν τις προσευχές τους ώστε με την ενίσχυση και τον φωτισμό του Θεού να ξεπερασθεί και αυτή η σύγχρονη δοκιμασία».